Tờ cam kết và bữa giỗ

Mẹ chồng tôi vốn nổi tiếng keo kiệt, đến mức đi đám cưới người ta còn phải gói phần mang về. Vậy mà trong bữa giỗ hôm ấy, bà lại rút ra một tờ giấy đánh máy đẹp đẽ, đặt trước mặt tôi trước mặt cả họ hàng: "Con dâu ký cam kết không ly hôn trong mười năm, để cả họ nhìn thấy."

Tôi nhìn tờ giấy, rồi nhìn bà.

Bà Hạnh ngồi ở đầu mâm, cổ đeo sợi dây chuyền có mặt là chiếc chìa khóa két sắt nhỏ xíu. Cái chìa khóa ấy bà đeo quanh cổ suốt hai mươi năm qua, ngay cả khi đi ngủ cũng không tháo. Tôi từng hỏi Khang xem mẹ đeo gì mà lạ, anh chỉ cười trừ: "Két sắt nhà mình. Mẹ bảo để trong nhà không an toàn."

Mà cái két ấy, tôi chưa một lần được nhìn thấy bên trong.

Tôi cầm tờ giấy lên. Giấy A4 trắng, chữ Times New Roman cỡ 13, in hai mặt. Tôi biết thừa bà đi in ở hiệu photo ngoài chợ vì góc dưới còn dính vệt mực đen của máy in cũ. Một trăm năm mươi nghìn một tờ, bà in ba bản.

"Ký đi." Bà gõ ngón tay xuống mặt bàn. "Để cả họ biết con dâu nhà này biết điều."

Ba mươi con người ngồi kín ba mâm cỗ. Có bác cả, có thím út, có cả mấy người tôi chỉ gặp đúng một lần trong đám cưới. Ba mươi cái miệng đang nhai, ba mươi cặp mắt đang nhìn.

Tôi mỉm cười.

...

Tôi ký ngay không do dự, rồi lật mặt sau tờ giấy ra — một bản giám định chữ ký của phòng công chứng — và cả mâm cỗ im bặt khi tôi đọc to: "Chữ ký trên hợp đồng vay 800 triệu không phải của tôi, mà là của mẹ chồng tôi, bà Nguyễn Thị Hạnh."

...

Nhưng đó là chuyện của vài phút sau nữa.

Còn lúc này, tôi vẫn đang cầm bút.

Bữa giỗ nhà chồng tôi năm nào cũng tổ chức vào ngày mười bốn tháng bảy âm lịch để giỗ ông nội. Năm nay bà Hạnh làm rình rang hơn mọi năm. Bà thuê hai cái lều bạt dựng ngoài sân, mượn thêm mười bộ bàn ghế nhựa của nhà thím hàng xóm, đặt bốn mâm cỗ đầy. Cỗ thì thịnh, nhưng tiền đặt cỗ là tiền của vợ chồng tôi. Bà chỉ đứng ra "lo liệu".

Tôi biết chuyện ấy vì sáng nay Khang đưa bà mười hai triệu. Tôi đứng trong bếp nghe bà dặn: "Con đưa mẹ mười hai triệu, mẹ trả cho hàng cỗ mười triệu, còn hai triệu mẹ giữ phòng thân."

Phòng thân. Mẹ chồng tôi có cái két sắt đầy ắp mà vẫn cần hai triệu phòng thân.

Nhưng tôi không nói gì. Bốn năm làm dâu, tôi học được một điều: cái gì chưa cần nói thì im.

Bà Hạnh đứng dậy, rót rượu mời họ hàng, giọng oang oang: "Hôm nay giỗ ông, tôi cũng muốn nhờ cả họ chứng kiến một chuyện. Con dâu tôi nó hiền, nó thương chồng thương con, nhưng tôi phải lo cho cái nhà này. Nên tôi làm tờ cam kết, để nó ký, cho cả họ yên tâm."

Thím út đặt đũa xuống. "Cam kết gì hả chị?"

"Cam kết không ly hôn trong mười năm." Bà đặt tờ giấy xuống trước mặt tôi, ngay cạnh bát mắm tôm. "Ký đi con. Cả họ đang nhìn kìa."

Tôi nhìn tờ giấy. Mười năm. Con tôi năm nay ba tuổi. Mười năm nữa nó mười ba.

Tôi cầm bút.

"Khoan đã." Bà giơ tay. "Đọc to lên cho cả họ nghe. Đọc rồi hẵng ký."

Tôi đọc. Từng chữ, từng chữ một. "Tôi, Nguyễn Thị Ngọc, cam kết không ly hôn với chồng tôi là Trần Văn Khang trong thời hạn mười năm kể từ ngày ký. Nếu tôi vi phạm, tôi tự nguyện ra khỏi nhà không mang theo tài sản gì, kể cả con."

Bà gật gù. "Đấy. Rõ ràng chưa. Ký đi."

Tôi ký.

Nét chữ của tôi ngoằn ngoèo, không đẹp, nhưng tôi ký rõ ràng. Rồi tôi đẩy tờ giấy về phía bà.

Bà Hạnh cầm lên, soi soi dưới ánh đèn huỳnh quang, cười mãn nguyện. "Đấy, con dâu tôi nó biết điều thế này cơ mà. Cả họ thấy chưa."

Bác cả gật đầu. "Ừ, con Ngọc ngoan."

Thím út cười: "Chị Hạnh khéo dạy con."

Tôi đợi cho tiếng cười lắng xuống. Rồi tôi đưa tay ra.

"Mẹ đưa con tờ giấy."

Bà ngẩn ra. "Gì nữa?"

"Con ký xong rồi. Con giữ một bản."

Bà chần chừ, rồi đưa. Bà không nghĩ gì nhiều, chỉ nghĩ tôi muốn giữ làm kỷ niệm.

Tôi cầm tờ giấy, lật mặt sau ra.

Mặt sau tờ giấy trắng, nhưng tôi đã dán sẵn một bản photo ở đó từ sáng. Băng dính hai mặt, dán phẳng phiu, không một nếp nhăn. Tôi bóc tờ giấy trắng ra.

Phía sau là một tờ A4 khác, có dấu đỏ của phòng công chứng, có chữ ký của người công chứng viên và số hiệu văn bản.

Cả mâm cỗ im bặt.

Tôi đứng dậy, cầm tờ giấy giơ lên ngang tầm mắt, đọc to, rành rọt từng chữ:

"Bản kết luận giám định số bốn mươi bảy trên hợp đồng vay vốn. Người ký bên vay không phải là Nguyễn Thị Ngọc. Chữ ký trên hợp đồng vay tám trăm triệu đồng là chữ ký của Nguyễn Thị Hạnh."

Tôi dừng lại. Hít một hơi.

"Tức là, thưa cả họ, chữ ký trên hợp đồng vay tám trăm triệu không phải của tôi. Mà là của mẹ chồng tôi, bà Nguyễn Thị Hạnh."

Cái lều bạt im lặng đến mức tôi nghe được tiếng con muỗi vo ve bên tai thím út.

Tôi quay sang bà Hạnh.

Bà vẫn ngồi đó. Nhưng cái lưng bà không còn thẳng. Bà ngồi thu lại, hai vai sụp xuống, cái chìa khóa két sắt trên cổ bỗng nặng trịch như đeo đá. Mặt bà từ hồng chuyển sang tái, rồi tái xanh. Môi bà mấp máy như cá mắc cạn, nhưng không phát ra tiếng.

"Cái... cái gì..." Bà đứng bật dậy, cái ghế nhựa đổ rầm ra sau. "Mày... mày nói cái gì?"

Tôi đặt tờ giấy xuống bàn, xoay về phía bà.

"Con nói rõ rồi mà, mẹ. Chữ ký của mẹ trên hợp đồng vay tám trăm triệu. Ngày mười hai tháng tư năm ngoái. Khoản vay thế chấp bằng sổ tiết kiệm mở dưới tên con, số tiền tám trăm triệu, kỳ hạn ba năm. Con trai út của mẹ, cậu Dũng, đã dùng số tiền đó mua xe."

Dũng buông đũa. Đôi đũa gỗ rơi xuống mâm, lăn một vòng rồi nằm im bên cạnh bát canh măng.

Khang ngồi bên trái tôi, mặt ngây ra như người vừa bị va đập vào đầu. Anh nhìn tôi, rồi nhìn mẹ, rồi lại nhìn tôi. Miệng anh há ra, không khép lại được.

"Ngọc... em... em nói gì vậy?"

Tôi không nhìn Khang. Tôi vẫn nhìn bà Hạnh.

Bà run. Cả người bà run lên bần bật. Ngón tay bà bấu vào mép bàn, móng tay trắng bệch.

"Vu khống!" Bà gào lên. "Mày vu khống tao! Cả họ ơi, nó vu khống tao! Tao làm gì có vay tiền! Tao làm gì có ký cái gì!"

Tôi bình thản.

"Mẹ không vay. Mẹ chỉ ký thay con thôi. Còn tiền thì cậu Dũng vay."

Dũng đứng dậy. Cái ghế sau lưng cậu ta ngã xuống sàn, nhưng cậu ta không buồn dựng lại.

"Chị... chị nói linh tinh cái gì đấy?" Giọng cậu ta the thé, cao vút lên. "Xe đấy là em mua bằng tiền em đi làm! Em vay ngân hàng chứ!"

"Vay ngân hàng nào?" Tôi quay sang nhìn cậu ta. "Cậu đưa sao kê ra đây. Cậu có sao kê không?"

Dũng im bặt.

Tôi rút từ trong túi xách ra một tập giấy photo dày cộp, đặt lên bàn.

Bà Hạnh nhìn tập giấy. Mặt bà lúc này không còn giận nữa. Mặt bà trắng bệch không còn một chút máu, hai mắt trợn tròn như nhìn thấy ma.

Tôi mở tập giấy ra, lật từng trang.

"Đây là bản photo hợp đồng vay. Bản photo sổ tiết kiệm. Bản photo giấy đăng ký xe. Bản photo sao kê chuyển khoản." Tôi đẩy tập giấy về phía bà. "Mẹ xem đi. Rồi nói xem, ai vu khống ai."

Bà Hạnh không cầm tập giấy. Bà đứng như trời trồng, hai tay buông thõng.

Bác cả đứng dậy. Bác là người lớn tuổi nhất mâm, bác chống tay xuống bàn, giọng trầm xuống: "Hạnh. Có chuyện này thật à?"

Bà Hạnh quay phắt sang bác. "Không có! Bác đừng nghe nó! Nó dựng chuyện!"

"Có chữ ký giám định của phòng công chứng." Tôi nói. "Mẹ muốn con gọi điện cho công chứng viên không? Con có số đây."

Bà Hạnh nhìn tôi. Lần đầu tiên trong bốn năm, bà nhìn tôi đúng nghĩa.

Không phải nhìn con dâu. Mà nhìn một người bà không ngờ tới.

"Cô... cô lấy đâu ra cái này?"

Tôi cất tập giấy vào túi xách. Kéo khóa lại, từ tốn, rồi ngẩng lên.

"Con có người giúp, mẹ ạ. Người trong họ nhà mình thôi."

Tôi không nói tên chị Hòa. Chưa phải lúc.

Bà Hạnh đứng giữa ba mâm cỗ, giữa ba mươi con người, và lần đầu tiên tôi thấy bà không biết nói gì.

Nhưng bà chưa gục. Bà vẫn chưa gục.

Bà đưa tay lên cổ, nắm chặt cái chìa khóa két sắt, giật mạnh đến mức sợi dây chuyền hằn vào da.

"Mày... mày chờ đấy." Giọng bà khàn đi. "Mày chờ đấy cho tao."

Tôi mỉm cười.

"Mẹ cứ chờ cùng con. Trong túi con còn cả một xấp."