Tờ giấy trúng tuyển
Mẹ tôi vốn nổi tiếng trong họ là người "thương con gái nhất", ai cũng khen bà cho tôi ăn học đến nơi đến chốn, vậy mà ngày tôi nhận giấy trúng tuyển đại học, bà lại lôi sổ hộ khẩu ra đặt lên bàn thờ.
Cả xóm kéo đến chúc mừng. Riêng tôi thì đứng chết trân ở cửa bếp, tay còn cầm tờ giấy thấm mồ hôi.
Tôi đỗ. Đỗ thật.
Suốt mười hai năm, tôi học bằng niềm tin rằng mình không được phép trượt. Học bổng của trường cấp ba, tiền thưởng học sinh giỏi huyện, giải nhì tỉnh môn Văn — từng ấy giấy khen tôi giấu dưới đáy hộc bàn, không dám dán lên tường vì dán lên là mẹ gỡ xuống, bảo "để chỗ cho khen của em Sơn".
Nhưng hôm nay khác. Hôm nay là giấy báo trúng tuyển.
Tôi cầm tờ giấy chạy vào bếp, đưa trước mặt mẹ.
"Con đỗ rồi mẹ ơi. Ngành Kế toán, trường đại học Kinh tế."
Mẹ đang xào rau. Bà đảo chảo, thêm một muỗng nước mắm, không quay đầu lại.
"Ừ. Đỗ thì đỗ."
Rồi bà nói tiếp, câu sau mới là câu bà thật sự muốn nói.
"Chiều nay con chở Sơn đi học thêm, thầy dạy Toán mới mở lớp luyện thi, hai triệu ba một tháng. Mẹ đóng rồi."
Tay tôi khựng lại giữa không trung, tờ giấy vẫn còn hơi ấm.
Hai triệu ba. Cho một tháng học thêm của thằng em lớp mười.
Hồi tôi học lớp mười, mẹ mua cho tôi bộ sách giáo khoa cũ ở chợ trời, sách nhàu gáy, có trang còn bị ai đó vẽ con gà lên tít trên đầu chữ. Còn Sơn thì được sách mới tinh, bọc nilon, mẹ còn đánh dấu tên nó bằng bút xóa đỏ ngay bìa.
Mẹ có cuốn sổ chi tiêu để trên nóc tủ lạnh. Tôi lén mở một lần, thấy mẹ kẻ hai cột. Cột trái ghi "Ngọc". Cột phải ghi "Sơn".
Dưới cột trái: 0 đồng.
Dưới cột phải: 15 triệu.
Tôi đóng sổ lại, để về chỗ cũ, không nói gì.
Tháng đó tôi nghỉ lớp học thêm Văn. Mẹ bảo ở nhà trông em, đưa cơm cho bố, dọn nhà. Tôi nghe lời. Tôi vẫn đứng nhất khối.
…
Tôi mở sổ hộ khẩu tìm tên mình để làm thủ tục nhập học, và chết lặng khi thấy dòng chữ "con nuôi" ngay cạnh tên tôi.
Tôi gọi mẹ, bà chỉ nói: "Ghi vậy để em mày được học bổng, mày lớn rồi tự lo đi."
…
Ba ngày trước, khi tôi lục ngăn kéo tủ gỗ trong buồng để tìm bản photo căn cước, tôi mới thấy cuốn sổ hộ khẩu bìa xanh nằm lọt thỏm giữa đống giấy tờ. Tôi không định mở. Tôi chỉ muốn tìm số hộ khẩu để điền vào tờ khai nhập học.
Tôi lật trang ba. Trang bốn. Đến trang năm thì dừng lại.
Tên tôi. Nguyễn Thị Ngọc. Ngày sinh. Quê quán.
Và ngay bên cạnh, ở cột quan hệ với chủ hộ, mẹ tôi đề ba chữ: con nuôi.
Tôi đọc lại. Đọc lần thứ hai. Lần thứ ba.
Mắt tôi nhìn chằm chằm vào hai chữ đó, như thể nhìn lâu thì nó sẽ tự đổi thành chữ khác. Nó không đổi.
Dưới tên tôi, dòng của Sơn ghi rõ ràng: con đẻ.
Tôi ngồi bệt xuống sàn nhà, cuốn sổ mở trên đùi. Ngoài sân, tiếng Sơn đang cãi nhau với đám bạn về trận bóng. Tiếng mẹ tôi cười nói chuyện với hàng xóm, giọng vui vẻ, khoe "thằng Sơn nhà tôi năm nay chắc đỗ trường điểm".
Tôi gấp sổ lại. Đứng dậy. Đi thẳng ra bếp.
Mẹ đang ngồi bóc vỏ đậu phộng. Tôi đặt cuốn sổ hộ khẩu lên mặt bàn, ngay trước mặt bà.
"Mẹ ơi."
Bà nhìn cuốn sổ. Rồi nhìn tôi. Gương mặt bà không đổi, chỉ có hai ngón tay đang bóc đậu khựng lại một nhịp.
"Sao con lại lục cái đó?"
"Con nuôi là sao hả mẹ?"
Bà đặt vỏ đậu phộng xuống, phủi tay vào tạp dề. Bà nhìn tôi, ánh mắt bình thản như đang nhìn một đứa trẻ con hỏi chuyện vớ vẩn.
"Ghi vậy để em mày được học bổng. Hộ nghèo phải có con nuôi, người ta mới xét cho hai suất. Mày lớn rồi, tự lo đi."
Tôi đứng im. Tim tôi đập một nhịp, rồi một nhịp nữa, chậm như có ai bóp nghẹt.
"Mẹ ghi con là con nuôi… để em con được học bổng?"
"Thì sao? Mày có thiếu ăn thiếu mặc đâu. Cơm mày vẫn ăn, áo mày vẫn mặc. Có phải mẹ bán mày đi đâu."
"Mẹ sửa hộ khẩu năm nào?"
"Lâu rồi. Năm mày học lớp năm gì đó."
Lớp năm.
Đúng năm thằng Sơn thi vào trường điểm cấp một.
Tôi nhớ năm đó. Mẹ dắt Sơn đi khám sức khỏe, đi nộp hồ sơ, đi phỏng vấn. Còn tôi thì ở nhà trông nhà, nấu cơm, cho gà ăn. Mẹ bảo tôi "lớn rồi, phải biết lo cho em".
Tôi không biết. Tôi không biết gì cả.
"Mẹ có nói với ai không?"
"Nói làm gì cho người ta cười. Chuyện nhà mình, mình biết là được."
"Nhưng mà…"
"Mày học giỏi thì tự lo được. Còn em mày yếu hơn, phải có mẹ đỡ."
Tôi nhìn bà. Nhìn cái cách bà nói, giọng đều đều, không cao không thấp, như thể bà đang giải thích một bài toán lớp một. Không run. Không chột dạ. Không một chút gì gọi là áy náy.
"Mẹ không thấy sai hả mẹ?"
Bà đứng dậy, cầm rổ đậu phộng đi về phía bồn rửa.
"Sai gì mà sai. Mẹ sinh mày ra, mẹ có quyền. Mày lớn rồi, mày tự lo đi. Học đại học thì ở nhà hay ở ký túc xá gì đó mà ở, đừng có ở đây làm mẹ chật nhà."
Tôi đứng giữa bếp. Bàn tay tôi vẫn còn cầm tờ giấy trúng tuyển, giờ đã nhàu nát ở góc.
Tôi quay người, đi ra cửa. Không nói thêm câu nào.
Tôi đi bộ. Chân tôi tự kéo tôi sang con đường đất quen thuộc dẫn đến nhà bà ngoại, cách nhà tôi bốn dãy nhà. Bà ngoại ở một mình trong căn nhà cũ, có cái sân gạch đỏ và giàn trầu không bò kín bờ tường.
Tôi đẩy cổng. Bà đang ngồi trên chõng tre, đeo kính, vá cái áo.
Vừa thấy tôi, bà đặt kim chỉ xuống.
"Ngọc hả con? Sao mặt mày tái vậy?"
Tôi mở miệng. Không ra tiếng. Cổ họng tôi nghẹn lại như có ai nhét cả nắm bông gòn vào.
Tôi quỳ sụp xuống bên chõng, úp mặt vào đầu gối bà, khóc.
Khóc như chưa bao giờ được khóc.
Bà ngoại không hỏi gì. Bà chỉ đặt bàn tay nhăn nheo lên đầu tôi, vuốt từng đường tóc, chậm rãi.
Tôi khóc đến khi nước mũi chảy xuống cả cằm bà. Bà vẫn ngồi im, không đẩy tôi ra.
Một lúc lâu, tôi ngẩng lên. Mắt tôi sưng húp. Bà nhìn tôi, không hỏi. Bà chỉ nói một câu.
"Con bình tĩnh. Bà có chuyện muốn cho con xem."
Bà đứng dậy, chống gậy đi vào buồng. Tôi nghe tiếng ngăn tủ gỗ kéo ra. Tiếng lục giấy. Rồi tiếng bà lẩm bẩm một mình.
Bà bước ra, trên tay cầm một tờ giấy vàng ố, gấp làm tư, đã có vết nhăn theo thời gian. Bà đặt nó lên chõng tre, trước mặt tôi.
Tay bà run.
"Con cầm lấy. Cái này bà giữ cho con từ lâu rồi."
Tôi nhìn tờ giấy. Nó cũ đến mức tôi sợ chạm vào sẽ vỡ.
"Nó là gì hả bà?"
Bà ngoại ngồi xuống bên cạnh tôi. Bà nhìn thẳng vào mắt tôi, giọng bà khẽ run nhưng rõ từng chữ.
"Là giấy khai sinh gốc của con."
Tôi đưa tay ra. Những ngón tay tôi run không kém gì tay bà.
Tờ giấy nằm trên lòng bàn tay tôi, nhẹ như một chiếc lá khô.
Và trên đó, dòng chữ về mẹ ruột của tôi… không phải là chữ "con nuôi".