Lời hứa hào phóng

Sếp tôi vốn nổi tiếng keo kiệt đến mức giấy in trong công ty cũng phải tận dụng cả hai mặt, vậy mà sáng thứ Hai tuần trước, trong cuộc họp toàn công ty, anh ta đứng giữa phòng, dang rộng hai tay như thể sắp phát tiền mặt và tuyên bố: "Từ nay, bất kỳ ai làm thêm giờ đều sẽ được thưởng nóng mỗi tháng."

Cả hội trường vỗ tay rần rần.

Tôi ngồi ở hàng ghế thứ tư, nhìn xuống quyển sổ tay đang mở trên bàn, không hề vỗ tay.

Anh ta vừa thốt ra một câu mà suốt năm năm qua, tôi biết chắc chắn là lời hứa hão huyền.

Đến giữa tháng sau, khi tôi mở file Excel ghi lại hai nghìn giờ tăng ca, cả phòng họp rơi vào im lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng kim đồng hồ. Sếp tôi mặt tái mét, còn phía phòng nhân sự thì bắt đầu ghi chép lia lịa.

…

Nhưng khoan, để tôi kể từ đầu.

Khang về làm giám đốc công ty Hưng Thịnh vào tháng Ba, ngay sau khi ông sếp cũ nghỉ hưu. Ngày đầu tiên, anh ta đi một vòng quanh phòng kế toán, cầm lên tập tài liệu in một mặt rồi cất giọng:

"Bên mình in một mặt à?"

Chị Thảo, kế toán trưởng, gật đầu xác nhận.

"Từ mai in hai mặt nhé. Tiết kiệm giấy là tiết kiệm tiền cho công ty."

Tôi cứ ngỡ anh ta nói chơi. Thế nhưng đến tuần sau, khi tôi in bảng lương và lỡ tay in một mặt theo thói quen, anh ta đi ngang qua, cầm xấp giấy lên lật qua lật lại.

"Em Ngọc, giấy này mặt sau vẫn còn trắng lắm. Em đưa lại đây, chị văn phòng sẽ in nốt phía sau cho."

Tôi đứng nghe, mặt nóng bừng. Suốt mười lăm năm làm việc tại công ty, chưa từng có ai bắt tôi phải tiếc rẻ một tờ giấy A4.

Nhưng chỉ ba tuần sau đó, anh ta tổ chức sinh nhật mình tại một khách sạn năm sao bên bờ sông, đặt hai mươi bàn tiệc, mời cả khách hàng lẫn đối tác. Tôi ngồi trong góc, nhìn màn hình LED rực rỡ tên anh ta, nghe con số năm mươi triệu đồng được ai đó buột miệng nhắc tới.

Năm mươi triệu cho một bữa tiệc.

Và ngay ngày hôm sau, anh ta triệu tập họp phòng ban, thông báo cắt bỏ quỹ từ thiện của công ty — cái quỹ mà chị Thảo vẫn đều đặn giữ sổ từ bốn năm trước.

"Công ty đang gặp khó khăn," anh ta nói, tay xoay xoay cây bút. "Chúng ta cần tập trung nguồn lực vào sản xuất."

Một tuần sau, chiếc xe hơi mới bóng loáng màu đen, mùi da còn thơm phức đậu trước cổng công ty. Anh ta đứng cạnh nó chụp ảnh, đăng lên trang cá nhân với dòng chú thích: "Cố gắng rồi sẽ có ngày hái quả."

Tôi đọc dòng chữ đó trong lúc ăn hộp cơm mười lăm nghìn đồng ngay tại bàn làm việc, bởi chính anh ta là người ra quy định nhân viên phải ăn trưa tại chỗ để "tiết kiệm thời gian".

Còn anh ta, mỗi ngày đều dành đều đặn hai tiếng để đi spa.

Tôi biết điều này vì lịch trình của anh ta do chính tay tôi đặt. Tôi là kế toán, tôi sắp xếp lịch cho sếp, tôi thanh toán hóa đơn cho sếp, và tôi nhìn thấy mọi con số thực tế đằng sau đó.

Tháng Tư, chị Thảo bị cho thôi việc. Lý do ghi trong quyết định là: "Tái cơ cấu bộ máy." Nhưng ai trong công ty cũng hiểu, anh ta muốn chị ký vào mấy tờ hóa đơn khống, nhưng chị không đồng ý. Chị dọn đồ vào một chiếc thùng carton nhỏ xíu, gói gọn mười năm gắn bó với công ty vào trong đó. Trước khi rời đi, chị ghé qua bàn tôi.

"Em giữ sổ đi," chị nói khẽ. "Chị ghi hết rồi."

Chị đưa tôi một cuốn sổ tay bìa xanh, dày hai trăm trang, được chép tay bằng bút chì với từng dòng ngày giờ tăng ca và những ghi chú bên lề: "Sếp chỉ đạo không trả lương, hẹn quý sau" — "Sếp nói làm thêm là cống hiến" — "Sếp dặn đừng đưa vào bảng lương chính thức."

Tôi nhận cuốn sổ bằng cả hai tay. Chị vỗ vai tôi một cái rồi bước đi. Tôi ngồi lại, mở sổ ra và bắt đầu nhập liệu vào máy tính.

Đêm nào tôi cũng làm. Từng giờ, từng tháng, suốt năm năm qua.

Tôi không phải người hay để bụng, nhưng tôi là kế toán. Tôi có thói quen ghi chép lại mọi thứ. Và khi chị Thảo trao cuốn sổ cho tôi, tôi hiểu rõ mình đang nắm giữ thứ gì.

Tôi lập một file Excel riêng, đặt mật khẩu và cất trong thư mục ẩn. Cột A là ngày, Cột B là giờ vào, Cột C là giờ ra, Cột D là số giờ tăng ca, Cột E là ghi chú. Còn cột F, tôi để trống, chờ ngày điền vào.

Cột F chính là cột "lương tương ứng".

Sáng thứ Hai tuần trước, trong cuộc họp toàn công ty, anh Khang diện chiếc áo sơ mi trắng phẳng phiu, tóc chải gọn, đứng trước máy chiếu trình bày kế hoạch quý. Đến phần cuối, anh ta dừng lại, hắng giọng và nói câu nói định mệnh đó.

"Ai làm thêm giờ sẽ được thưởng nóng mỗi tháng."

Cả hội trường vỗ tay tán thưởng. Có người còn reo lên thích thú. Anh Dũng, trưởng phòng nhân sự ngồi ở hàng đầu, gật gù ghi chép.

Tôi nhìn quanh. Ai cũng lộ vẻ vui mừng. Chỉ mình tôi cảm thấy sống lưng lạnh toát.

Bởi tôi biết, câu nói này anh ta đã từng thốt ra cách đây hai năm tại một công ty khác. Tôi đã đọc được tin tức và biết nó kết thúc như thế nào.

Anh ta không nói sai. Anh ta chỉ nói thiếu đi chữ "không". Thưởng nóng, nhưng không có tiền.

Buổi chiều cùng ngày, tôi ngồi lại một mình trong phòng kế toán, mở file Excel lên. Hai nghìn giờ. Tôi nhẩm tính: với mức lương hiện tại, hai nghìn giờ tăng ca với hệ số một phẩy năm, cộng với phần chênh lệch của những tháng làm đêm, tổng cộng lên đến khoảng năm trăm triệu đồng.

Năm trăm triệu chưa một đồng nào được chi trả.

Tôi nhìn con số đó trên màn hình rất lâu. Rồi tôi thực hiện một việc mà bản thân đã cân nhắc suốt ba tháng qua.

Tôi soạn một email.

Người nhận: anh Dũng, phòng nhân sự.
Đồng gửi: một địa chỉ luật sư mà tôi đã liên hệ từ tuần trước, văn phòng luật trên đường Nguyễn Du, luật sư Hạnh — người mà chị Thảo đã giới thiệu.

Tiêu đề: "Đối chiếu giờ làm thêm và nghĩa vụ thanh toán — Ngọc, phòng kế toán."

Nội dung rất ngắn gọn. Tôi đính kèm file Excel và ghi rõ: "Kính gửi anh Dũng, em gửi bảng đối chiếu giờ làm thêm từ tháng Ba đến nay, có xác nhận của kế toán trưởng cũ. Mong phòng nhân sự xem xét và phản hồi trong vòng bảy ngày làm việc theo quy định."

Tôi nhấn nút gửi. Đồng hồ trên màn hình nhảy sang bốn giờ mười bảy phút.

Mười phút sau, điện thoại bàn của phòng nhân sự reo vang.

"Em Ngọc à, em lên phòng anh Dũng một lát."

Tôi bước lên. Anh Dũng ngồi sau bàn, mặt đỏ gay, tay cầm bản in email của tôi, run rẩy.

"Em… em gửi cái này cho luật sư luôn rồi hả?"

"Dạ."

"Em có biết là… chuyện nội bộ không nên đưa ra ngoài không?"

Tôi nhìn thẳng vào anh ta. "Anh Dũng, em làm đúng quy trình. Em báo phòng nhân sự trước, đồng gửi luật sư để bảo đảm quyền lợi cho bản thân. Nếu công ty thanh toán đúng, chẳng có gì phải lo cả."

Anh ta nuốt nước bọt, không nói thêm gì nữa, chỉ gật đầu rồi bảo tôi về.

Tôi quay về chỗ ngồi, mở máy tính và chờ đợi.

Cho đến tận bốn giờ chiều ngày hôm sau, điện thoại bàn mới vang lên. Số nội bộ của phòng giám đốc.

"Em Ngọc, sếp Khang gọi em lên phòng."

Tôi đứng dậy, vuốt lại tà áo, cầm theo cuốn sổ tay bìa xanh.

Phòng giám đốc nằm ở cuối hành lang, cánh cửa gỗ có tấm biển đồng khắc tên anh ta. Tôi gõ cửa. Bên trong vọng ra một tiếng "vào" ngắn gọn.

Anh Khang ngồi sau bàn, hai tay đan vào nhau đặt trên mặt bàn. Anh ta không mời tôi ngồi. Anh Dũng đứng cạnh bên, tay cầm một tờ giấy.

"Em Ngọc," anh Khang nói, giọng bình thản như đang đọc một bản báo cáo vô cảm. "Công ty đang trong giai đoạn tái cơ cấu. Chúng tôi quyết định cắt giảm biên chế phòng kế toán. Vị trí của em sẽ chấm dứt kể từ hôm nay."

Tôi đứng yên.

"Quyết định đã có," anh ta đẩy tờ giấy về phía tôi. "Em ký nhận, rồi bàn giao công việc trong buổi chiều."

Tôi nhìn tờ giấy, rồi nhìn anh ta, rồi nhìn anh Dũng đang cúi gằm mặt xuống sàn.

Tôi không cầm lấy tờ giấy.

Tôi cũng không nói một lời nào.

Tôi quay người, bước ra khỏi phòng và khép cửa lại thật nhẹ nhàng.

Anh ta tưởng tôi sẽ khóc. Anh ta tưởng tôi sẽ van xin. Anh ta tưởng tôi sẽ đập bàn phản đối.

Nhưng tôi không hề phản ứng gì cả.

Bởi tôi đã gửi file Excel đi rồi. Và thứ đang chờ anh ta ở đầu bên kia… không phải là một lá đơn xin nghỉ việc.