Cắt học phí

Bố tôi vốn nổi tiếng tiết kiệm đến mức đi chợ còn phải xin rau thừa, vậy mà hôm nay ông lại tuyên bố với tôi: "Từ học kỳ sau, mày tự lo học phí, nhà hết tiền rồi."

Ông nói câu đó vào lúc bảy giờ tối thứ Bảy, ngay trên mâm cơm có đĩa cá rô chiên và bát canh cải.

Tay tôi vẫn cầm đũa.

Mẹ tôi gắp miếng cá bỏ vào bát của Hào, chẳng buồn nhìn tôi. Hào thì cắm mặt vào điện thoại, tai đeo tai nghe, tô cơm đầy ắp trước mặt.

"Bố nói nghe rồi chứ?" Ông nhắc lại.

"Con nghe rồi ạ."

"Ừ. Tháng này xoay xở mãi mới đủ. Mày lớn rồi, tự lo được thì tự lo."

Tôi đặt đũa xuống. Không phải vì tức giận, mà vì tôi biết nếu mình lên tiếng lúc này, những lời lẽ sắc nhọn sẽ chẳng thể giữ lại trong cổ họng.

…

Ba năm trước, khi tôi nhập học, bố cũng nói một câu y hệt: "Bố để dành cho mày một khoản, học đàng hoàng vào." Khoản tiền đó tôi chưa từng thấy, nhưng tôi cũng chẳng bao giờ hỏi. Tôi bắt đầu đi làm thêm từ năm nhất — từ rửa bát quán phở, phát tờ rơi đến gõ đề cương thuê. Suốt ba năm, tôi tự mình chi trả học phí mỗi kỳ.

Nhưng lần này khác. Lần này tôi định xin hai triệu.

Hai triệu, đúng hai triệu để đóng nốt học phí kỳ tới. Sau khi trừ đi tiền làm thêm và số tiền tích góp, tôi chỉ còn thiếu đúng khoảng đó.

Tôi đợi đến khi mẹ dọn bát mới mở lời.

"Bố ơi, kỳ này con thiếu hai triệu. Bố cho con xin, con đóng nốt rồi con sẽ trả lại."

Bố tôi ngồi trên chiếc ghế nhựa, tay quạt cái nón lá, không quay đầu lại.

"Để bố xoay."

Chỉ hai chữ đó thôi.

Tôi đứng im một lúc, rồi lẳng lặng đi vào buồng, đóng cửa lại và ngồi xuống mép giường.

Hai triệu. Ông bảo để ông xoay.

Tuần sau, tôi hiểu ông "xoay" cái gì.

…

Sáng Chủ nhật, khi tôi vừa từ chỗ làm về, chiếc xe buýt còn chưa dừng hẳn đã thấy một chiếc xe máy đỏ chói dựng trước cổng.

Hào đứng bên cạnh, tay cầm chìa khóa, xoay xoay cái vòng.

"Chị về đấy à? Xe em đấy. Đẹp không?"

Tôi nhìn cái xe, nhìn biển số còn mới nguyên và lớp nilon bọc trên yên xe.

"Bao nhiêu?"

"Bốn mươi triệu. Bố mẹ cho em đấy. Bố bảo đi học nghề cho oai."

Mẹ tôi bước ra, tay cầm chiếc chổi, cười rạng rỡ: "Xe này bền, chạy được mấy năm. Em mày còn nhỏ, đi lại cũng tiện."

Tôi đứng đó, hai tay buông thõng.

Bốn mươi triệu. Tuần trước, khi tôi xin hai triệu thì bố bảo "để bố xoay". Còn bốn mươi triệu để mua xe cho em trai, ông lại cười tươi, gọi là "cho oai".

Tôi không nói gì, lẳng lặng vào nhà, mở cửa phòng và ngồi xuống bàn học.

Tôi lấy cuốn sổ ra.

Cuốn sổ bìa da cũ kỹ tôi mua ở hiệu sách cũ hồi năm nhất với giá mười lăm nghìn đồng. Bên trong là hàng trăm trang giấy kẻ dòng, mỗi dòng là một con số.

Tôi lật đến trang đầu.

Tháng Chín năm nhất: "Học phí 4.200.000. Tiền làm thêm tháng Tám: 2.800.000. Thiếu 1.400.000. Vay chị Thảo 1.500.000, hẹn trả tháng Mười."

Tháng Mười: "Trả chị Thảo 1.500.000. Học phí đóng đủ. Còn 200.000 tiền ăn."

Tháng Mười một: "Bố hỏi vay 20.000.000. Bảo xoay xở công chuyện. Con đưa."

Tôi dừng lại ở dòng đó.

Năm nhất, tôi vay chị Thảo để đóng học phí. Cùng tháng đó, bố tôi hỏi tôi vay hai mươi triệu. Tôi có tiền tích góp từ ba tháng hè, tôi đưa hết.

Bố bảo: "Để bố xoay, tháng sau bố trả."

Tháng sau, ông không trả.
Tháng sau nữa, cũng không.

Tôi lật tiếp.

Năm hai: "Bố vay 50.000.000. Nói mua đất. Con đưa. Ghi giấy."

Tờ giấy vay nợ, tôi vẫn giữ. Chữ của bố tôi nét run run, ký tên Hùng. Không có công chứng, nhưng có ngày, có số tiền và có chữ ký.

Tôi lật tiếp.

Năm ba: "Bố vay 130.000.000. Nói xoay công chuyện làm ăn. Con không có đủ, con vay bạn. Bố hứa tháng sau trả. Không trả."

Tôi cộng lại. Hai trăm triệu. Đúng hai trăm triệu đồng bố tôi nợ tôi, ghi rõ trong sổ, có giấy tờ hẳn hoi.

Và trong lúc đó, tôi phải tự đóng học phí từng kỳ, tự đi làm, tự ăn, tự sống. Có những tháng tôi ăn mì tôm ba bữa liền. Có những ngày tôi phải bắt xe buýt từ năm giờ sáng đến chín giờ tối mới về đến nhà.

Còn bố tôi thì sao?

Bố tôi đi chợ xin rau thừa. Bố tôi mang chiếc nón lá cũ kỹ đi họp họ hàng. Bố tự hào nói với cả họ: "Nhà tôi nghèo lắm, nuôi con ăn học vất vả."

Nhưng bố lại mua xe bốn mươi triệu cho em trai. Bố sửa nhà một trăm triệu. Bố cho em trai đi du lịch Đà Nẵng, còn tôi thì phải "tự lo".

Tôi gấp cuốn sổ lại.

Tôi ngồi lặng yên, nhìn ra cửa sổ. Ngoài kia, Hào vẫn đang rồ ga, tiếng máy nổ giòn giã.

Tôi lấy điện thoại, chụp lại chiếc xe, chụp cả biển số. Rồi tôi lấy tờ giấy vay nợ ra đặt lên bàn và chụp ảnh.

Tôi không nói với ai, cũng không làm ầm lên.

Tôi chỉ mở cuốn sổ, lật đến trang cuối cùng còn trống và viết một dòng:

"Bố bảo để bố xoay."

Rồi tôi lật lại từng trang, từng tháng, từng dòng ghi chú.

Trang nào cũng xuất hiện một câu:
"Bố bảo để bố xoay."
"Bố bảo để bố xoay."
"Bố bảo để bố xoay."

Tôi đếm. Mười bảy lần. Mười bảy lần trong suốt bốn năm qua.

Tôi gấp sổ, cất vào ngăn kéo và khóa lại.

Bên ngoài, mẹ tôi gọi: "Ngọc ơi, ra ăn cơm!"

Tôi đứng dậy, mở cửa bước ra.

Tôi mỉm cười: "Con ra ngay."

Nhưng trong đầu, tôi đã bắt đầu tính toán ngày giờ.

Bữa cơm cuối tuần tới, cả họ sẽ có mặt đông đủ. Ông nội, bác cả, chú út, cô ba...

Tôi sẽ không nói gì cả.
Tôi sẽ chỉ đặt cuốn sổ lên bàn.
Và để bố tôi tự đọc.

Nhưng trước khi đến ngày đó, tôi còn một việc phải làm.

Tôi phải đi nộp đơn xin xác nhận hộ nghèo.

Đúng như lời bố tôi dặn.