Tuyên bố trước cả họ

Bố tôi vốn nổi tiếng tiết kiệm đến mức đi đám cưới người ta còn xin túi bóng mang về, vậy mà hôm nay ông đặt đũa xuống, đứng dậy giữa bữa cơm tất niên, nâng ly rồi tuyên bố với cả họ: "Suất du học của con Thư nhường cho em trai nó rồi. Con gái học nhiều làm gì."

Cả gian bếp nhà bác Cả đang ồn ào bỗng lặng đi.

Rồi tiếng xì xào nổi lên như nước sôi.

"Ơ, suất của con Thư đấy à?"

"Thư đỗ rồi cơ mà?"

"Vậy là nhường cho thằng Hùng?"

Tôi ngồi im, gắp miếng rau giá trong đĩa giữa bàn. Không ngẩng lên.

Mẹ tôi phụ họa ngay, giọng bà nhẹ như đã thuộc lòng cả bài: "Thì con gái học cao làm gì cho mệt. Lấy chồng rồi cũng về nhà người ta. Để thằng Hùng nó đi, sau này nó lo cho bố mẹ."

Hùng ngồi bên trái tôi, cúi xuống gắp miếng thịt kho to nhất trong bát riêng của nó. Nó cười, hàm răng dính nước mắm, nói vọng lên bàn trên: "Con cảm ơn bố mẹ. Con sẽ cố gắng ạ."

Cố gắng.

Thằng bé học năm hai trường hạng trung, thi lại môn Giải tích hồi tháng Sáu, cái điện thoại đời mới nhất nó cầm trên tay là quà Tết năm ngoái. Bố tôi vẫn đi chiếc xe đạp Phượng cũ sơn đen bong từng mảng, áo sơ mi bạc màu ở cổ, nhưng điện thoại của con trai thì phải là loại mới nhất, màn hình to nhất, chụp ảnh đẹp nhất.

Tôi không nói gì. Đám đông xung quanh tôi thì nói hộ.

"Thôi thì con trai vẫn hơn, có thằng nối dõi."

"Con Thư giỏi thế, ở nhà làm gì chẳng được."

Bà tôi, ngồi đầu mâm, gõ đũa xuống bàn: "Thế cháu tôi đỗ cái gì cơ? Học bổng toàn phần à? Bao nhiêu tiền?"

Bố tôi cười. Cái kiểu cười đã tính toán sẵn từ trước khi mở miệng: "Toàn phần, bà ạ. Sang bên kia học hai năm. Nhưng mà nhường rồi. Nhà mình định hết cả rồi."

Tôi nhai miếng rau giá thật chậm.

…

Đến tối hôm đó, điện thoại tôi rung lên khi tôi đang rửa bát.

Cô Hoa, giáo viên cấp ba cũ của tôi, giọng run run bên kia đầu dây: "Em à, hội đồng tuyển sinh vừa nhận được email xin rút hồ sơ của em. Có chữ ký của bố mẹ em. Em có biết chuyện này không?"

Tay tôi vẫn cầm cái bát, nước rửa bát chảy xuống cổ tay.

"Em… không ạ."

"Em kiểm tra lại đi. Cô thấy lạ nên gọi hỏi. Cái hồ sơ này em làm từ tháng Tám mà, ai lại đi rút."

Tôi đặt bát xuống, lau tay vào tạp dề.

"Vâng. Em cảm ơn cô."

Cúp máy. Tôi đứng im một lúc trong bếp, nghe tiếng bố tôi ngoài phòng khách bật tivi, tiếng mẹ tôi rửa cốc chén, tiếng Hùng cười nói trong phòng nó.

Rồi tôi đi lên phòng, mở laptop.

…

Sự thật là tôi đã chuẩn bị tinh thần từ lâu.

Không phải cho chuyện này. Cho một chuyện gần giống thế này.

Bốn năm đại học, tôi chưa từng xin tiền bố mẹ một lần nào cho việc học. Học phí tôi đóng bằng học bổng khuyến khích của trường, tiền sinh hoạt tôi tự kiếm từ việc dạy thêm từ năm hai. Năm ngoái tôi xin ba trăm nghìn mua cuốn sách tham khảo "Chuẩn cấu trúc dữ liệu", bố tôi nói: "Học thế là đủ rồi." Rồi ông bỏ ra ba triệu mua tai nghe không dây cho Hùng, vì "con trai cần cái đấy để học online".

Trong bữa cơm, mẹ tôi nấu một nồi canh rau giá với mấy cọng hành. Nhưng bát của Hùng có thịt kho riêng. Từ hồi tôi lên cấp ba, cái bát riêng ấy đã thành lệ bất thành văn.

Tôi quen rồi.

Nhưng quen không có nghĩa là không biết đau.

Cái làm tôi nghẹn họng tối nay không phải miếng rau giá. Là câu "con gái học nhiều làm gì" được nói ra trước mặt hai mươi con người, như thể nó là chân lý, như thể bốn năm tôi đèn sách, cái học bổng tôi giành được sau ba vòng phỏng vấn và một bài thi tuyển, chỉ là một món đồ chơi có thể trao tay.

Tôi đã nghĩ mình sẽ nổi giận.

Tôi đã tưởng tượng cảnh mình đứng dậy, đặt đũa xuống, nói một câu gì đó thật sắc. Nhưng tôi không làm. Tôi ngồi yên, ăn hết bát cơm, cười với bà tôi khi bà hỏi thăm, lau bàn giúp bác Cả.

Vì tôi biết: trong bữa cơm ấy, tôi nói gì cũng vô ích. Ông ấy đã tuyên bố với cả họ rồi. Tôi cãi, tôi thành đứa con gái hỗn, không biết thương em. Đám đông đã được sắp đặt sẵn đứng về phía ông ấy.

Im lặng là cách duy nhất tôi còn giữ được quyền im lặng.

Nhưng im lặng không có nghĩa là buông.

…

Laptop bật lên. Màn hình sáng trắng trong căn phòng tối.

Tôi mở hộp thư.

Hai tháng trước, ngày mười bảy tháng Mười, mười một giờ bốn mươi phút đêm, có một email gửi đi từ địa chỉ của bố tôi.

Tiêu đề: "Rút hồ sơ ứng tuyển học bổng - Nguyễn Thị Ngọc".

Tôi bấm vào.

Kính gửi Hội đồng tuyển sinh,

Tôi là Nguyễn Văn Thọ, phụ huynh của thí sinh Nguyễn Thị Ngọc. Gia đình xin rút hồ sơ của cháu khỏi chương trình học bổng vì cháu không có nhu cầu học cao hơn. Cháu sẽ ở nhà phụ giúp gia đình. Mong quý hội đồng thông cảm.

Trân trọng cảm ơn.

Nguyễn Văn Thọ (ký tên)
Trần Thị Lệ (ký tên)

Phía dưới là hai chữ ký số, chụp từ hai tờ đơn viết tay.

Tôi kéo xuống. Còn một email nữa, gửi ngày hai mươi tháng Mười, ba giờ chiều, từ địa chỉ của mẹ tôi:

Gia đình xác nhận lần hai về việc rút hồ sơ của cháu Nguyễn Thị Ngọc. Mong quý hội đồng cập nhật và không liên hệ lại với cháu.

Tôi nhìn chằm chằm vào dòng chữ "cháu không có nhu cầu học cao hơn".

Hai tháng.

Hai tháng trước, tôi còn đang sửa lại bài luận cuối cùng, còn thức đến ba giờ sáng để chỉnh từng dòng trong hồ sơ. Hai tháng trước, bố tôi còn hỏi tôi "thủ tục đến đâu rồi con", tôi còn tưởng ông quan tâm.

Hai tháng trước, họ đã ký tên tôi đi.

Tôi ngồi im rất lâu. Đèn bàn hắt xuống bàn phím, mấy phím A và S mờ hẳn vì gõ nhiều.

Rồi tôi mở một thư mục khác.

Bảng điểm bốn năm của tôi. GPA 3.92 trên 4.0. Học bổng khuyến khích sáu học kỳ liên tiếp. Đề tài nghiên cứu được giáo sư hướng dẫn gửi đăng tạp chí khoa học.

Thư mục bên cạnh: bảng điểm của Hùng. GPA 2.31. Một môn thi lại. Hai môn học lại. Thư giới thiệu của giáo sư Trần Đình Khoa, trưởng khoa Khoa học Máy tính, viết về tôi bốn trăm từ, gửi kèm bản scan có đóng dấu đỏ của trường.

Tôi đóng laptop lại.

Ngoài hành lang, tiếng dép của mẹ tôi đi ngang qua phòng, dừng lại một chút, rồi đi tiếp.

Tôi nghe tiếng bố tôi nói vọng từ phòng khách: "Con Thư ngủ chưa? Bảo nó mai dọn dẹp nhà, mồng một có khách."

Tôi không trả lời.

Tôi mở lại laptop, chụp ảnh màn hình từng email.

Từng chữ ký.

Từng dòng chữ "cháu không có nhu cầu học cao hơn".

Rồi tôi mở hộp thư đến, tìm cái email mình đã viết từ tối hôm qua nhưng chưa gửi.

Tiêu đề: "Hồ sơ ứng tuyển - Nguyễn Thị Ngọc - Bổ sung tài liệu".

Tôi đính kèm bảng điểm của tôi. Bảng điểm của Hùng. Thư giới thiệu của giáo sư Khoa. Và hai cái email rút hồ sơ có chữ ký của bố mẹ.

Ngón tay tôi đặt lên phím Enter.

Ngoài cửa sổ, pháo hoa ai đó bắn sớm, tiếng nổ lụp bụp vọng vào phòng.

Tôi nhìn chằm chằm vào dòng chữ "con gái không có nhu cầu học cao" trong email xin rút hồ sơ.

Tay tôi run lên bần bật.

Nhưng không phải vì sợ.

Đó là lần đầu tiên trong đời, tôi biết chính xác mình phải làm gì.