Chiếc xe mới và lời hứa xây cầu

Chủ tịch xã vốn nổi tiếng tiết kiệm đến mức bắt cả làng phải mượn ghế nhựa đám cưới của nhà bà Thắm để ngồi họp, vậy mà sáng chủ nhật này, ông ta lại lái chiếc xe bán tải mới tinh vào sân đình, hào phóng tuyên bố sẽ xây Cầu Bươu cho Đồng Mới.

Tôi đứng ở rìa sân, tay cầm cốc trà đá, nhìn cái xe. Cả làng vỗ tay rần rần. Riêng tôi cảm thấy gai gai sống lưng.

Ba ngày sau khi tôi nhận chức trưởng thôn, bà Thắm dúi vào tay tôi cuốn sổ ngân sách. Tôi lật tới trang cuối và đứng hình. Tiền xây cầu đã bị rút sạch từ ba năm trước, kèm theo một hóa đơn mua xe đứng tên chủ tịch xã. Tôi bị đẩy vào ghế trưởng thôn để gánh tội thay.

…

Sáng chủ nhật, sân đình Đồng Mới đông nghịt người.

Bà Thắm chở hai chuyến xe kéo, mỗi chuyến chất ba chục cái ghế nhựa đủ màu sắc. Loại ghế đám cưới này người ta thường thuê một trăm hai mươi nghìn một bộ. Bà vừa xếp vừa lẩm bẩm:

"Đi họp mà cứ như đi ăn cỗ. Mượn ghế của tôi thì nhớ rửa, đừng có để dính nước chấm vào đấy."

Ông Đức bước xuống xe. Ông diện áo sơ mi trắng, quần tây, giày da bóng loáng. Ông ta đứng giữa sân, hai tay chống nạnh, nhìn quanh một lượt như chủ nhà đi kiểm tra gia nhân.

"Cả làng nghe đây!"

Ông ta nói to, giọng khàn đặc quen thuộc.

"Lâu nay dân mình đi cái Cầu Bươu bên bờ sông, tôi thấy mà xót ruột. Mùa mưa nước lên, các cháu đi học phải lội bộ. Tôi về xin trên, xin được rồi. Xây Cầu Bươu!"

Cả sân vỗ tay rầm rộ. Bà cụ Tám ngồi ghế đầu há hốc miệng, hỏi vọng lên:

"Thật hả ông? Cầu bê tông thật hả?"

"Thật chứ! Tôi nói là làm. Một tỷ tám trăm triệu. Xây to đẹp, xe ba gác chạy được."

Tôi đứng đó, cốc trà đá trong tay chảy nước xuống cổ tay. Một tỷ tám. Cái Cầu Bươu ấy bắc từ đời cụ tôi, sửa đi sửa lại ba lần, lần nào cũng chỉ tiêu vài chục triệu. Giờ đột nhiên có một tỷ tám trăm triệu.

Khang đứng cạnh huých cùi chỏ vào tôi:

"Nghe được đấy chứ mày?"

"Được thì được. Nhưng tiền đâu ra?"

"Trên rót về. Ông ấy bảo thế thì là thế. Mày lo gì."

Tôi không lo. Tôi chỉ thấy lạ. Ông Đức nổi tiếng keo kiệt. Năm ngoái họp tổng kết, ông ta bắt làng in sao kê một mặt giấy để tiết kiệm, ai cần bản thứ hai thì tự photo. Cái loa phóng thanh của xã hỏng ba tháng, ông ta bảo để dân tự nghe ngóng nhau. Vậy mà hôm nay một tỷ tám trăm triệu, ông ta vung tay như vung nắm lá.

Ông Đức quay sang nhìn tôi. Mắt ông ta nheo lại, cười:

"Anh Hòa. Cả làng này chỉ có anh là thợ xây thật, tay nghề thật. Tôi đề cử anh làm trưởng thôn. Anh đứng ra lo cái cầu này cho bà con."

Tiếng vỗ tay vang lên, lần này rào rạt hơn.

"Anh Hòa! Anh Hòa!"

Bà Thắm ngồi ở hàng ghế cuối, mặt không biểu cảm, tay bóp chặt cái túi vải đen trong lòng.

Tôi đứng dậy. Cả sân im phăng phắc.

"Tôi làm thợ thì được. Làm trưởng thôn thì tôi không rành giấy tờ, sổ sách."

"Không biết thì học. Có bà Thắm kế toán đây. Có tôi trên xã. Anh cứ nhận đi, dân tin anh."

Dân tin tôi. Thật ra dân tin cái cầu hơn là tin tôi. Tôi nhìn quanh. Ông cụ Sáu run run giơ tay:

"Anh Hòa nhận đi. Cầu tre mục lắm rồi, tuần trước cháu nội tôi ngã xuống, may mà nước cạn."

Tôi nhận.

Trong lòng vẫn gai hoặc, nhưng tôi vẫn nhận.

Ông Đức bắt tay tôi, vỗ vai hai cái rõ mạnh:

"Cố lên nghe Hòa. Sổ sách có gì cứ hỏi bà Thắm. Bà ấy giữ sổ làng mười mấy năm rồi, rành lắm."

Ông ta nói câu đó, mắt lại liếc về phía bà Thắm một cái. Bà Thắm cúi mặt xuống đất, hai tay bóp cái túi vải chặt hơn.

Tôi để ý cái liếc ấy. Nhưng lúc đó tôi chưa hiểu.

Xe ông Đức nổ máy, lùi ra khỏi sân đình, cán qua vũng nước mưa đêm qua, bắn tung tóe lên chân mấy đứa trẻ đứng xem. Ông ta hạ kính, thò đầu ra:

"Tuần sau họp lại, anh Hòa lo bản vẽ với dự toán cho tôi xem nhé!"

Rồi xe đi. Biển số 29C-123.45. Tôi đọc biển số theo thói quen, ghi vào cuốn Sổ ngân sách trong túi áo.

Khang khoác vai tôi:

"Trưởng thôn rồi đấy. Tối nay tao với mày làm chai rượu."

"Rượu gì. Tao còn chưa biết cái sổ ngân sách nó nằm ở đâu."

"Thì hỏi bà Thắm. Ông ấy bảo mà."

Hỏi bà Thắm.

Tôi nhìn theo bóng bà Thắm đang còng lưng thu dọn ghế nhựa. Bà xếp từng cái, đếm từng cái, như sợ thiếu một cái là phải đền.

Ba ngày sau, chiều thứ Tư, tôi đang ở công trình nhà ông cụ Sáu thì bà Thắm tìm tới. Bà đi bộ, mồ hôi ướt trán, cái túi vải đen ôm khư khư trước bụng.

"Anh Hòa… anh Hòa ơi."

Tôi buông cái bay xuống.

"Bà Thắm. Có chuyện gì?"

Bà nhìn quanh. Ngoài sân chỉ có ông cụ Sáu đang ngồi têm trầu, tai nghễnh ngãng.

Bà Thắm kéo tôi ra góc, dúi vào tay tôi cái túi vải. Mặt bà tái mét, môi run run:

"Cầm lấy. Sổ ngân sách làng. Tôi… tôi giữ ba năm nay rồi. Anh lật trang cuối mà xem. Nhưng mà…"

Bà nuốt nước bọt.

"Nhưng mà tôi chỉ làm theo chỉ đạo. Anh hiểu cho tôi. Tôi có một mình, thằng con đang học trên tỉnh…"

Tôi mở túi. Bên trong là cuốn sổ bìa cứng, mép đã sờn, cộng thêm một xấp giấy gấp làm tư.

"Cái gì đây?"

Bà Thắm không trả lời. Bà lùi lại một bước, rồi hai bước.

"Anh xem đi. Xem hết đi. Rồi… rồi tính sao thì tính."

Bà quay người, đi nhanh ra cổng, cái dáng còng còng của bà lẫn vào đám lá chuối sau vườn.

Ông cụ Sáu ngẩng lên khỏi miếng trầu:

"Con Thắm nó làm sao thế?"

"Cháu chưa biết."

Tôi ngồi xuống bậc gạch, mở cuốn sổ.

Trang cuối cùng là một bảng chi, viết bằng thứ chữ nhỏ, đều tăm tắp. Dòng đầu tiên ghi: "Ngân sách xây Cầu Bươu thôn Đồng Mới — 1,8 tỷ. Giải ngân ngày 14 tháng 3, ba năm trước."

Bên dưới là dấu đỏ, chữ ký, và một dòng chữ khác, nét bút khác: "Đã nhận đủ."

Tôi lật xấp giấy gấp tư. Một tờ hóa đơn photo. Cửa hàng xe. Người mua: Lâm Văn Đức. Xe bán tải. Giá trị ghi trên hóa đơn trùng khớp từng đồng với con số trong sổ, cộng thêm mấy chục triệu tiền đăng ký.

Tay tôi bắt đầu lạnh.

Dòng cuối cùng của tờ hóa đơn có ghi ngày. Ngày mua xe. Cách đây ba năm, đúng hai tuần sau ngày giải ngân.

Tôi ngồi im rất lâu. Ông cụ Sáu têm xong miếng trầu, nhổ bã, hỏi:

"Sổ sách có gì không con?"

Tôi gấp cuốn sổ lại. Gấp tờ hóa đơn theo đúng nếp cũ, nhét lại vào túi vải.

"Dạ không. Sổ cũ, cháu xem lại cho biết."

Tôi đứng dậy, phủi bụi gạch trên quần, cầm cuốn Sổ ngân sách ra, ghi một dòng: "14/3, ba năm trước — giải ngân cầu. Hai tuần sau — mua xe. Cùng một người."

Rồi tôi nhìn cái Cầu Bươu bắc qua sông, cách sân đình chừng hai trăm mét. Cầu vẫn ọp ẹp. Vẫn mục. Vẫn chưa có đồng nào đổ xuống.

Ba năm.

Cả làng đi qua cái cầu ấy ba năm, mà không ai biết tiền xây cầu đã nằm trong cái xe bán tải đậu trước cổng nhà chủ tịch xã.

Tôi cất cuốn sổ vào túi áo, sát bên ngực.

Tối đó tôi không ngủ. Nằm nhìn trần nhà, tôi nghĩ tới câu ông Đức nói: "Sổ sách có gì cứ hỏi bà Thắm."

Ông ta biết. Ông ta biết tôi sẽ hỏi. Ông ta biết bà Thắm sẽ đưa.

Ông ta gài tôi vào ghế trưởng thôn này, để khi làng phát hiện ra, người ta sẽ hỏi: thằng Hòa làm trưởng thôn, thằng Hòa giữ sổ, thằng Hòa lo cái cầu. Thằng Hòa đâu?

Sáng hôm sau, tôi mở túi vải ra xem lại lần nữa.

Xấp giấy còn một tờ tôi chưa đọc. Tờ này không phải hóa đơn xe.

Nó là một bản photo hợp đồng chuyển nhượng đất. Đất công của thôn Đồng Mới. Bên mua: một công ty bất động sản. Bên bán: đại diện thôn.

Chỗ chữ ký bên bán để trống.

Chỉ có một dòng chữ nhỏ, viết tay, nét bút của ông Đức: "Để trưởng thôn mới ký."

Tôi đọc dòng đó ba lần.

Rồi tôi gấp tờ giấy lại, cất vào trong cuốn Sổ ngân sách của mình, khóa túi, và ngồi xuống bậc cửa nhìn ra con ngõ còn tối.

Trò chơi này, ông Đức đã bày từ ba năm trước.

Chỉ là đến hôm nay, ông ta mới tìm được người để đặt quân cờ.