Đối chất công khai

Hội trường trường Lê Quý Đôn lạnh hơn tôi tưởng.

Hệ thống điều hòa chạy ro ro trên trần, thổi xuống những luồng gió khô khốc lùa qua cổ tôi. Phía trên, tấm băng rôn đỏ "HỘI NGHỊ ĐỐI CHẤT GIÁO DỤC" căng ngang, mép bên phải bị bong keo, rủ xuống một góc như cái lưỡi lè.

Chín giờ. Đủ mặt.

Dãy ghế đầu là đại diện phòng giáo dục quận: một người đàn ông tóc bạc đang ghi chép và một người phụ nữ trẻ đặt máy ghi âm lên bàn. Bên trái là thầy Dũng, áo sơ mi trắng phẳng phiu, ngồi thẳng như học sinh bị gọi lên bảng. Bên phải là cô Hồng.

Cô Hồng mặc áo dài xanh rêu, tóc chải gọn, kẹp sắt giữ hai bên mai. Trông cô như vừa bước ra từ một buổi dự giờ, không phải một buổi đối chất.

Ba dãy ghế sau là phụ huynh lớp 5A. Tôi đếm được hơn ba mươi người. Chị Thảo ngồi ở dãy thứ hai, tay ôm một tập giấy, mắt nhìn thẳng lên bục.

Người phụ nữ trẻ của phòng giáo dục mở lời trước:

"Thưa các vị. Hôm nay chúng tôi mời các bên đến để làm rõ đơn tố cáo của bà Phương, phụ huynh học sinh lớp 5A, về việc giáo viên chủ nhiệm có hành vi bán đề thi. Đề nghị mọi người trình bày trên tinh thần hợp tác, tôn trọng sự thật."

Cô ta dừng lại, nhìn về phía cô Hồng.

"Cô Hồng, trước tiên mời cô cho biết quan điểm của mình."

Cô Hồng đứng dậy. Cô vuốt lại vạt áo, rồi đặt hai tay lên mép bàn.

"Thưa các vị. Tôi bị vu khống."

Giọng cô ngọt lịm. Vẫn cái giọng ngọt như ba ngày trước, khi cô gọi tôi lên phòng và khẳng định con tôi ăn cắp đề.

"Tôi làm nghề mười tám năm. Suốt mười tám năm qua, chưa từng có ai nói tôi bán đề thi. Những gì bà Phương đưa ra... tôi cho rằng có sự nhầm lẫn, hoặc có kẻ cố tình dàn dựng."

Cô quay sang tôi, nhìn thẳng vào mắt tôi với vẻ thách thức rõ rệt.

"Bà Phương, bà có bằng chứng gì cho việc tôi bán đề, ngoài mấy chữ trong cuốn sổ của con bà? Bà có chắc đó là chữ tôi viết không? Bà có chắc con bà không tự viết không?"

Hội trường im phăng phắc.

Tôi đứng dậy. Tôi không cầm micro, chỉ đứng đó và nói:

"Tôi có."

Tôi đặt cuốn sổ liên lạc bìa xanh lên bàn trước mặt hai vị đại diện phòng giáo dục rồi mở ra.

"Đây là sổ liên lạc của con tôi. Chữ ở trang cuối — cô vừa nói có thể không phải chữ của cô. Vậy mời cô nhìn trang thứ nhất."

Tôi lật về đầu sổ. Ở góc trên bên phải của trang đầu, có dòng chữ mực xanh: "Ghi chú liên lạc phụ huynh — GVCN Hồng Thị Hồng". Cô đã viết dòng này từ tháng Chín.

"Cùng một nét bút. Chữ 'Hồng' có cái móc câu ở chân chữ H. Chữ 'g' cô viết kiểu vòng tròn nhỏ, không có đuôi. Cả hai trang đều đồng nhất như vậy."

Cô Hồng khẽ nuốt xuống, lồng ngực phập phồng.

"Đó là... đó là chữ tôi. Nhưng tôi không viết nội dung bán đề. Ai đó đã chép lại chữ tôi."

Tôi gật đầu chậm rãi.

"Được. Cô nói đúng. Chữ có thể bị sao chép."

Tôi mở túi, lấy ra một tập giấy.

"Đây là ảnh chụp màn hình tin nhắn trong điện thoại của cô, do phòng giáo dục trích xuất chiều qua. Tin nhắn thứ nhất, ngày mười hai tháng Mười, lúc hai mươi mươi mươi hai. Nội dung: 'Cô nhận đủ rồi. Đợt một, chị yên tâm.' Người nhận là số của chị Thảo."

Chị Thảo đứng lên ngay tức khắc.

"Đúng. Tin nhắn đó gửi cho tôi. Tôi chuyển hai triệu, cô Hồng gửi đề qua tin nhắn riêng, dặn con tôi chép lại rồi nộp. Tôi vẫn giữ lại toàn bộ."

Chị giơ tập giấy lên. "Đây là bản in tin nhắn, có đầy đủ ngày giờ và số điện thoại của cô Hồng."

Tôi đặt thêm một tập nữa lên bàn.

"Tin nhắn thứ hai, ngày mười lăm tháng Mười. Cô nhắn cho chị Thảo: 'Chị mà để lộ chuyện học thêm thì con chị ở lại lớp. Tôi nói là làm'."

Hội trường xì xào. Một bà ngồi dãy ba đưa tay lên che miệng.

Cô Hồng vẫn đứng nguyên tại chỗ. Hai tay cô vẫn đặt trên mép bàn, nhưng các ngón tay bắt đầu bấu chặt vào mặt gỗ.

"Tin nhắn... có thể bị cắt ghép."

"Vậy còn cái này."

Tôi lấy ra ba tờ giấy khác.

"Danh sách năm phụ huynh, cô viết tay trong trang cuối sổ liên lạc của con tôi. Kèm ngày giao dịch và số tiền. Đợt một, hai triệu. Đợt hai, sau Tết, hai triệu rưỡi. Tổng cộng mười một triệu hai trăm nghìn từ năm người này. Cộng với sổ của cháu Na, con chị Hạnh, cũng bị dán đè trang cuối, nội dung danh sách y hệt."

Tôi đặt tờ cuối cùng xuống.

"Và đây là sổ của cháu Na. Chữ giống hệt. Cũng có cái móc câu ở chân chữ H."

Cô Hồng không nói gì. Môi cô mấp máy một chút rồi khép lại.

Người đàn ông tóc bạc của phòng giáo dục đẩy kính lên. Ông cầm cuốn sổ của Bin, lật qua lật lại, rồi cầm cuốn của Na lên đặt cạnh nhau.

"Chữ khớp." Ông nói với giọng trầm đục. "Cùng một người viết."

Cô Hồng lùi lại nửa bước, cái bàn trước mặt như xa dần.

"Tôi..." Cô nuốt khan lần nữa. "Tôi cần giải thích."

"Mời cô giải thích." Người phụ nữ trẻ nói với giọng phẳng lặng.

Cô Hồng nhìn quanh hội trường. Cô nhìn thầy Dũng. Thầy Dũng cúi mặt xuống bàn, hai tay đan vào nhau, không nhìn lại.

Cô nhìn các phụ huynh phía sau. Không ai quay đi. Tất cả đều đang nhìn cô.

Rồi cô nhìn tôi. Tôi đứng đó, hai tay buông xuôi, chờ đợi.

"Tôi..." Giọng cô nhỏ dần. "Tôi đã làm vậy."

Một tiếng "hả" vang lên từ dãy cuối.

"Tôi đã bán đề." Cô nói, và lần này giọng cô không còn ngọt nữa. Nó khô khốc, khản đặc như tiếng cọ giấy. "Hai năm nay rồi. Tôi... lương giáo viên không đủ. Tôi có nợ. Tôi nghĩ chỉ làm vài lần thôi rồi sẽ dừng lại. Nhưng tôi không dừng được."

Cô đưa tay lên mặt, bàn tay run rẩy.

"Tổng cộng bao nhiêu?" Người đàn ông tóc bạc hỏi.

Cô Hồng im lặng một lúc.

"Hơn một trăm triệu."

Hội trường bùng nổ. Tiếng xì xào, tiếng ghế nhựa cọ vào sàn, tiếng ai đó hít vào một hơi đầy kinh ngạc.

Người phụ nữ trẻ gõ bút xuống bàn.

"Trật tự."

Rồi cô quay sang cô Hồng.

"Cô Hồng, cô có biết hành vi của mình là vi phạm pháp luật không? Cô đã nhận tiền của phụ huynh, bán đề thi và đe dọa học sinh. Đây không còn là chuyện nội bộ của nhà trường nữa."

Cô Hồng gật đầu liên tục, như thể đó là cách duy nhất để cô giữ vững được tư thế.

"Tôi biết. Tôi biết rồi."

Người đàn ông tóc bạc gấp cuốn sổ lại.

"Đề nghị cô Hồng ngồi xuống. Chúng tôi sẽ ghi nhận lời khai này. Về phía nhà trường..."

Ông quay sang thầy Dũng.

"Thầy Dũng, thầy có biết những việc này không?"

Thầy Dũng ngẩng lên. Mặt thầy đỏ bừng rồi tái đi.

"Tôi... tôi không biết cụ thể. Tôi có nghe phản ánh, nhưng tôi nghĩ là... chuyện nhỏ. Tôi nghĩ cô Hồng sẽ tự xử lý."

"Thầy nhận được phản ánh từ khi nào?"

"Từ... đầu năm. Có phụ huynh nói với tôi về việc học thêm, đóng tiền. Tôi bảo để cô giáo giải quyết."

Người phụ nữ trẻ ghi chép, không nhìn thầy Dũng nữa.

"Thầy Dũng, với cương vị hiệu trưởng, thầy đã thiếu trách nhiệm trong việc giám sát và xử lý thông tin. Phòng giáo dục sẽ có hình thức khiển trách riêng đối với thầy. Còn cô Hồng..."

Cô dừng lại một nhịp.

"Cô Hồng sẽ bị buộc thôi việc. Hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan chức năng để xem xét xử lý theo pháp luật về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản."

Cô Hồng ngồi xuống ghế. Cô không khóc, chỉ ngồi đó, hai tay đặt trên đùi, mắt nhìn vào khoảng không vô định.

Tôi quay lại nhìn các phụ huynh.

"Thưa các vị." Tôi nói, giọng không quá lớn nhưng rõ ràng. "Con tôi — Bin — bị cô Hồng gọi lên phòng và bị cáo buộc ăn cắp đề. Ba ngày trước, cô nói với tôi: 'Con chị có vấn đề về đạo đức.' Hôm nay, sự thật đã rõ. Đề nằm trong ngăn kéo thứ hai của cô. Con tôi không ăn cắp gì cả. Con tôi chỉ học giỏi hơn, và cô không chịu nổi điều đó."

Tôi dừng lại một chút.

"Tôi đề nghị nhà trường có văn bản xác nhận con tôi không vi phạm. Và tôi đề nghị cô Hồng xin lỗi con tôi trước toàn thể phụ huynh."

Cô Hồng ngẩng lên. Cô nhìn tôi, và trong mắt cô hiện lên một sự cam chịu của kẻ đã hết đường lui.

Cô đứng dậy, cúi đầu.

"Tôi xin lỗi cháu Bin. Tôi xin lỗi các phụ huynh. Tôi xin lỗi nhà trường."

Giọng cô đều đều như đang đọc một bài học thuộc lòng.

Tôi không đáp lại, chỉ gật đầu rồi ngồi xuống.

Chị Thảo quay sang tôi, mắt đỏ hoe. Chị nắm chặt tay tôi dưới gầm bàn.

"Chị Phương... cảm ơn chị."

Tôi lắc đầu.

"Không có gì phải cảm ơn. Chị cũng đã làm đúng."

Buổi đối chất kết thúc lúc mười giờ bốn mươi. Người đàn ông tóc bạc đứng lên, thu dọn giấy tờ rồi thông báo với cả hội trường:

"Kết luận chính thức sẽ có trong văn bản gửi đến các vị trong tuần này. Cảm ơn các vị đã có mặt."

Tôi bước ra khỏi hội trường. Hành lang vắng lặng, nắng tràn qua cửa sổ, đổ thành những ô vuông trên sàn gạch.

Bin đang ngồi ở bậc thềm trước cổng trường, chơi với khối rubik. Thấy tôi, con chạy lại.

"Mẹ ơi, sao lâu thế?"

Tôi ngồi xuống, ngang tầm mắt con.

"Bin, cô Hồng vừa xin lỗi con trước tất cả phụ huynh. Cô ấy nói con không có lỗi."

Bin nhìn tôi, đôi mắt mở to.

"Thật hả mẹ?"

"Thưa thật."

Con im lặng một chút rồi ôm chầm lấy cổ tôi.

"Mẹ ơi, con ghét cô Hồng."

Tôi vuốt lưng con.

"Mẹ biết. Nhưng con không cần ghét nữa. Cô ấy sẽ không dạy con nữa đâu."

Con gật đầu, dụi mặt vào vai tôi.

Tôi nhìn lên bầu trời xanh trong, không một gợn mây.

Tôi nghĩ về cuốn sổ liên lạc trong túi, về trang cuối bị dán đè và những dòng chữ mực xanh đã lật tẩy một bộ mặt thật.

Và tôi nghĩ về điều mình chưa nói với ai.

Cô Hồng thừa nhận bán đề, nhưng cô ta không nhắc đến một cái tên cụ thể.

Người đã giới thiệu phụ huynh cho cô ta. Người đã chỉ cho cô ta cách dán đè trang sổ. Người đã dặn cô ta: "Cứ bảo là học sinh ăn cắp đề, phụ huynh sẽ không dám làm to."

Tôi lấy điện thoại ra. Trong tin nhắn cuối cùng của chị Thảo, có một câu tôi chưa từng để ý kỹ:

"Cô Hồng bảo là do cô giáo cũ của Bin chỉ cách. Cô giáo dạy thêm hồi lớp 3 ấy."

Tôi đọc lại câu đó ba lần.

Rồi tôi bấm số của người phụ nữ ở phòng giáo dục.

"Alo. Tôi là Phương. Tôi có thêm một thông tin cần cung cấp."

Đầu dây bên kia im lặng một nhịp, rồi đáp: "Mời chị nói."

Tôi nhìn Bin đang chơi rubik dưới nắng.

"Cô Hồng không phải người duy nhất. Còn một người nữa."

Đầu dây bên kia hít vào một hơi: "Chị nói rõ hơn được không?"

Tôi nắm chặt điện thoại.

"Người đã dạy cô ta cách làm. Và người đó vẫn đang dạy học."