Mở hòm trước quan khách

Mẹ cả vốn nổi tiếng keo kiệt đến mức bắt con gái lớn mặc lại chiếc áo cũ đã sờn vai, vậy mà trong lễ đính hôn của muội muội, bà ta lại hào phóng tuyên bố sẽ trao cho muội một hòm của hồi môn đầy ắp vàng bạc.

Cả nhà họ Ngọc reo lên. Tiếng vỗ tay rào rào vang lên dưới mái hiên.

Riêng tôi đứng im, đôi tay siết chặt vạt áo the đã bạc màu.

Mười lăm năm qua, tôi luôn mặc chiếc áo này.

Mẹ cả từng bảo: "Áo còn lành thì mặc, khoe của làm gì cho thiên hạ cười."

…

Đến khi tôi mở hòm của hồi môn trước mặt quan khách, bên trong chỉ có một tờ giấy nợ — và chữ ký trên đó là của chính mẹ cả.

Giấy ghi năm trăm triệu đồng. Dấu tay đỏ son của bà mối Lợi. Ngày cầm cố: ba tháng, đúng vào ngày nhà họ Trần trao sính lễ cho tôi.

Tôi còn nhớ rõ cái ngày mình đứng giữa sân, nhìn hai mươi thùng sính lễ được khiêng vào, cứ ngỡ đời mình từ đây sẽ đổi khác.

Không ngờ rằng...

…

Mười tháng trước, ngày mười tháng Năm.

Tôi đang ngồi vá lại đường chỉ vai áo bên cửa sổ thì nghe tiếng chiêng trống. Nhà họ Trần khiêng sính lễ sang. Trần Phú đi đầu, áo gấm xanh, tay cầm quạt giấy, ánh mắt tìm kiếm tôi giữa đám đông.

Anh cười. Tôi cúi mặt, tai đỏ ran.

Mẹ cả bước ra, hai tay đỡ lấy danh sách sính lễ, miệng nói như hát: "Nhà họ Trần rộng lượng quá, con gái tôi có phước."

Đợi khách về hết, tôi thấy bà gọi bà mối Lợi vào buồng trong. Cửa khép lại, hai người họ bàn bạc với nhau đến quá nửa đêm.

Sáng hôm sau, mẹ cả gọi tôi ra, dúi vào tay một xắp giấy viết tay — giấy cũ, mặt sau còn sót lại chữ của lần trước chưa xóa sạch.

"Con chép lại giúp mẹ danh sách đồ cưới cho Thảo. Đừng phí giấy."

Tôi nhìn xấp giấy. Có tờ đã viết lại đến ba lần, mực chồng lên mực, chữ sau đè chữ trước.

"Giấy trong nhà còn nhiều mà mẹ."

"Giấy nào chẳng là giấy. Con không biết tính toán gì cả."

Tôi không biết tính toán.

Ấy vậy mà bà lại tin tôi đủ để giao cho tôi giữ chìa khóa hòm của hồi môn của chính mình — cái hòm sơn son mà bà nói "để phòng khi con dâu nhà người ta bắt bẻ, mẹ giữ hộ".

Mỗi tháng, Thảo được sắm một tấm váy lụa mới. Tháng trước là lụa hồng đào. Tháng này là lụa trắng ngà, thêu chỉ bạc.

"Cô Thảo mặc thế mới xứng là tiểu thư nhà họ Ngọc," mẹ cả nói với khách, tay vuốt vạt lụa. "Chứ cái con bé Ngọc nhà tôi, tính nó tiết kiệm, thích mặc đồ cũ."

Tôi tiết kiệm.

Tôi ngồi sau bếp, nghe bà nói vọng ra, tay vẫn đang bóc củ hành. Nước mắt chảy vì hành, không phải vì câu nói ấy.

…

Ngày rằm tháng Tám. Lễ đính hôn của Thảo.

Sân nhà họ Ngọc trải chiếu hoa đến tận cổng. Hai bên treo đèn lồng đỏ, giấy cắt hình chim phượng dán kín vách. Khách khứa đến từ sáng, áo quần chỉnh tề, ai cũng cười nói, ai cũng khen nhà họ Ngọc có phúc lớn.

Mẹ cả mặc áo gấm tím, tóc búi cao cài trâm ngọc, đứng giữa sân như một bà chủ thực thụ của cả một cơ nghiệp. Bà cười với hết lượt người này đến người khác, tay phe phẩy quạt.

Tôi ngồi ở hàng ghế cuối, vẫn chiếc áo the bạc màu, vẫn đôi giày vải vá mũi.

"Chị Ngọc." Thảo bước tới, váy lụa trắng ngà xòe ra như đóa sen. "Chị xem em mặc có hợp không?"

"Hợp."

"Vải này mẹ mua cho em hồi tháng trước, đắt lắm. Mẹ bảo con gái phải biết giữ thể diện cho gia đình."

Tôi nhìn vạt váy. Lụa thật. Chỉ bạc thêu tay. Tôi cúi xuống nhìn mũi giày mình — chỗ vá đã sờn, chỉ còn vài mũi kim bám víu.

"Ừ. Đẹp lắm."

Thảo cười, quay đi, tà váy lướt qua chân tôi.

Đến giờ lành, mẹ cả đứng lên giữa sân, nâng chén rượu.

"Hôm nay là ngày vui của con gái út tôi. Nhà họ Ngọc tuy không giàu bằng thiên hạ, nhưng của hồi môn cho con, tôi không để ai chê được."

Bà vỗ tay. Hai người hầu khiêng ra chiếc hòm gỗ sơn son, khóa đồng, dây lụa đỏ buộc chéo.

"Của hồi môn của Thảo đây. Vàng bạc đầy đủ, đủ để con gái tôi bước vào nhà người ta mà không phải cúi đầu."

Khách khứa xôn xao. Có người đứng dậy nhìn. Có người vỗ tay tán thưởng.

Mẹ cả quay lại phía tôi.

"Ngọc à, con là chị cả, con lên mở hòm cho muội xem. Để con cùng chứng kiến phước lành của nhà mình."

Tôi đứng dậy.

Cả sân nhìn tôi. Tôi bước qua đám đông, tà áo the lướt trên chiếu hoa. Đến trước hòm, tôi đặt tay lên khóa đồng.

Chìa khóa đã cắm sẵn. Mẹ cả đã chuẩn bị từ trước.

Tôi nhìn bà một giây. Bà cười, mắt sáng, cằm hơi ngẩng.

Tôi mở nắp.

Bên trong không có vàng. Không có bạc. Không có một tấm vải nào.

Chỉ có một tờ giấy gấp tư, cũ đến mức mép giấy đã quăn, màu ngả sang nâu vàng như giấy gói thuốc lào để lâu năm.

Cả sân im phắc.

Tôi cầm tờ giấy lên. Mở ra.

Tim tôi đập một nhịp thật chậm, rồi dồn dập.

Chữ viết run run, nét mực đã nhòe ở góc — nhưng tôi nhận ra ngay. Đó là chữ của mẹ cả. Tôi đã chép lại chữ ấy suốt mười lăm năm.

Nội dung:

"Giấy cầm cố. Ta là Hà thị, chủ mẫu nhà cả nhà họ Ngọc, nhận cầm cố toàn bộ sính lễ nhà họ Trần trao cho trưởng nữ Ngọc thị, trị giá năm trăm triệu đồng. Số tiền này ta tự tay nhận, dùng vào việc riêng, hẹn ba tháng sau trả lại. Nay quá hạn, ta xin chịu trách nhiệm."

Dưới cùng: chữ ký "Hà thị". Bên cạnh là một dấu tay đỏ son, in rõ năm ngón — của bà mối Lợi, có ghi rõ "người làm chứng".

Tay tôi không run.
Giọng tôi cũng không run.

"Thưa quan khách, thưa họ hàng."

Tôi giơ tờ giấy lên ngang mặt.

"Đây là của hồi môn mẹ cả sắm cho muội tôi. Một tờ giấy nợ. Ghi rõ: năm trăm triệu đồng. Chữ ký của mẹ cả tôi, dấu tay của bà mối Lợi. Ngày cầm cố: mười tháng Năm, đúng ngày nhà họ Trần trao sính lễ cho tôi."

Tôi đọc to từng chữ. Từng chữ một. Chậm rãi. Rõ ràng.

Cả sân không ai dám thở mạnh.

Tôi đọc đến câu "dùng vào việc riêng", thì nghe tiếng chén rơi vỡ ở hàng ghế đầu. Có người đứng bật dậy. Có người che miệng. Có tiếng xì xào, rồi tiếng bàn tán lan ra như nước tràn.

Tôi đọc xong, gấp tờ giấy lại, đặt xuống mép hòm.

Rồi tôi nhìn mẹ cả.

Mặt bà không còn chút máu. Hai môi bà mím lại thành một đường mảnh, tay bà nắm quạt đến mức đốt ngón tay trắng bệch. Cái cằm ngẩng cao lúc nãy giờ cúi gằm xuống ngực áo.

"Ngọc…" bà mở miệng, giọng khản đặc. "Con… con hiểu lầm rồi…"

"Con đọc rõ chữ của mẹ. Con chép chữ của mẹ suốt mười lăm năm, mẹ quên rồi sao."

Khách khứa quay sang nhìn nhau. Có người bắt đầu nhìn bà bằng con mắt khác. Có người nhìn tôi — không phải sự thương hại, mà là cái nhìn của người vừa chứng kiến một sự thật chấn động.

Thảo đứng chết trân bên cạnh mẹ. Tấm váy lụa trắng ngà bỗng trông như một tấm vải tang.

"Chị… chị nói gì vậy…" Thảo lắp bắp. "Mẹ… mẹ thương em thật mà…"

"Thương em thì lấy sính lễ của chị sắm váy cho em. Ừ. Thương lắm."

Tôi quay sang phía cửa lớn, nơi Trần Phú đang đứng.

Anh đã đứng dậy từ lúc nào. Tôi thấy tay anh nắm chặt quạt giấy đến mức nan quạt kêu răng rắc. Mặt anh đỏ lên, rồi tái đi, rồi lại đỏ. Anh bước một bước về phía tôi, rồi dừng lại, rồi bước tiếp.

"Ngọc." Giọng anh trầm, nhưng cả sân đều nghe thấy. "Năm trăm triệu đồng đó là ta trao cho nàng. Ta trao tận tay mẹ nàng, trước mặt hai họ. Vậy mà bà ấy…"

Anh không nói hết câu. Anh chỉ nhìn mẹ cả.

Cái nhìn ấy không có sự giận dữ. Đó là cái nhìn của một người vừa bị lừa, và biết mình sẽ không bao giờ có thể tin lại được nữa.

"Mẹ cả." Anh cúi đầu, giọng lạnh lùng. "Nhà họ Trần chúng tôi không thiếu năm trăm triệu đồng. Nhưng chúng tôi không trao tiền cho kẻ lấy tài sản của con gái mình để sắm váy cho con gái khác."

Bà Hà ngồi phịch xuống ghế. Cái quạt trong tay bà rơi xuống chiếu, không ai nhặt.

Bà mở miệng, rồi lại ngậm lại. Bà đưa mắt nhìn quanh, tìm một ai đó để bám víu. Nhưng khách khứa đều quay mặt đi. Có người lắc đầu. Có người đứng dậy, phủi vạt áo, ý định rời đi.

"Không phải… không phải như vậy…" bà lẩm bẩm. "Ta chỉ là… tạm giữ… ta định trả lại…"

"Ba tháng." Tôi nói. "Giấy ghi ba tháng. Đã mười tháng rồi, mẹ cả."

Bà cứng họng.

Rồi bà mối Lợi đứng lên.

Mụ ta vẫn ngồi ở hàng ghế bên cạnh, cái mồm lắm chuyện nãy giờ im thin thít. Giờ mụ phủi vạt áo, bước ra giữa sân, cười giả lả.

"Ấy ấy, các vị bình tĩnh. Chuyện này… chuyện này là do tôi. Tôi là người cầm cố giấy tờ, tôi là người ghi dấu tay. Bà Hà đây chỉ là… chỉ là nghe lời tôi. Tôi thấy bà ấy cần tiền sắm đồ cho con gái út, tôi bảo bà ấy cầm sính lễ ra trước, rồi tôi trả sau. Lỗi tại tôi. Tại tôi hết."

Mụ nói một hơi, rồi cười – cái cười của kẻ đã tính sẵn đường lui.

Cả sân nhìn mụ. Rồi nhìn tôi.

Tôi nhìn mụ. Tôi nhìn cái dấu tay đỏ son trên tờ giấy. Tôi nhìn bà Hà đang ngồi sụp trên ghế, mắt dáo dác như con vật bị bắt tại trận.

Bà mối Lợi nhận tội.

Nhận tội thay cho mẹ cả.

Và trong cái cách mụ ta nhận tội, tôi nghe ra một điều khác — không phải sự hối lỗi. Mà là một lời hứa: nếu mụ ta nhận tội hôm nay, thì ngày mai mụ ta sẽ có cách đòi lại gấp đôi.

Tôi siết tờ giấy trong tay.

Trò chơi này… mới chỉ bắt đầu thôi.