Đêm tất niên

Mẹ chồng tôi vốn nổi tiếng khắp khu chợ là người phụ nữ đảm đang, thương con hết mực. Vậy mà đêm tất niên năm nay, bà lại bắt đứa cháu nội sáu tuổi quỳ giữa sân chỉ vì làm đổ một bát nước mắm.

Cả nhà quây quần quanh mâm cỗ, ai cũng gật gù khen bà khéo léo. Riêng tôi chỉ ngồi im, đầu ngón tay bấu chặt vào mép chiếu.

Bởi tôi hiểu rõ cái sự "đảm đang" kia được định nghĩa bằng điều gì.

Bát canh cua bà nấu hôm nay là canh cua thật, nhưng phần thịt cua ngon nhất bà lại vớt riêng ra một bát con, dành cho chồng tôi và thằng cháu đích tôn của bác cả. Còn tôi với bé Na chỉ được chan nước cua loãng với cơm nguội từ trưa. Bà bảo: "Đàn bà con gái ăn chi cho phí, no là được rồi." Hộp yến sào ai biếu bà hồi tháng trước vẫn được khóa kỹ trong buồng, tối nào bà cũng húp một mình, chùi miệng xong mới chịu bước ra. Khăn mặt nhập khẩu bà dùng riêng một chiếc treo ở ngăn trên cùng, còn những chiếc khăn cũ thì bà dúi vào tay tôi: "Giặt cho sạch, đừng có tống vào máy."

Tôi cũng chỉ gật đầu.

Tám năm rồi, tôi gật đến mức thành phản xạ.

Đến chín giờ tối, khi cả họ đang nâng ly chúc mừng, tôi sẽ mở ngăn kéo đầu giường của mẹ chồng. Bên trong là khay thuốc với mười bốn vỉ an thần, vỉ nào cũng in tên bà Tám hàng xóm — người mà bà chưa từng nhắc đến một lần trong suốt tám năm tôi làm dâu. Đến chín giờ tối, tôi sẽ đặt cái khay ấy lên bàn thờ bố chồng và đọc to từng đơn thuốc một.

Nhưng đó là chuyện của ba tiếng nữa.

…

Còn hiện tại là sáu giờ chiều, bé Na đang ngồi cạnh tôi, hai chân đung đưa không chạm vào chiếu, tay cầm đôi đũa to hơn cả cổ tay.

"Con Na, ngồi im cho bà nhờ," bà Hạnh vừa bưng đĩa gà luộc ra vừa nói, mắt không nhìn cháu. "Cái tay cứ vung vẩy, chẳng giống ai cả."

Bé Na rụt tay lại, nép vào cánh tay tôi.

"Con ăn đi," tôi gắp cho con miếng thịt gà, khẽ thì thầm. "Ngoan."

"Chị dâu gắp cho nó miếng ức ấy, phần đùi để cho thằng Hưng nó ăn. Con trai phải ăn đùi mới cứng cáp."

Thằng Hưng là con bác cả, năm nay mười chín tuổi, đang ngồi bấm điện thoại không ngẩng đầu.

Tôi đổi miếng ức sang bát con.

Bà Hạnh hài lòng, quay ra tiếp khách. Bà có tài kể chuyện trước đám đông, giọng lúc lên cao lúc trầm xuống, tay đập vào đùi đen nhẻm. Bà kể chuyện bà nuôi ba đứa con một mình, chuyện bà chạy chợ từ bốn giờ sáng, chuyện bà thắt lưng buộc bụng mới mua được mảnh đất này. Bác cả gật gù. Bác gái hai xuýt xoa: "Chị Hạnh nhà em số khổ mà giỏi, giỏi thật."

Chồng tôi — Dũng — ngồi bên trái bà, mỉm cười, nâng chén rượu: "Mẹ em vất vả là thế, con cháu phải biết ơn."

Tôi nhìn cái chén trong tay anh. Rượu nếp cái hoa vàng, mua từ đợt rằm tháng trước, bà đích thân ra tận đầu ngõ chọn, mặc cả từng đồng.

Bàn thờ bố chồng phía trên, khói hương lững lờ. Ảnh ông cụ nhìn xuống, gương mặt nghiêm nghị. Tôi vẫn thường tự hỏi, nếu ông còn sống, liệu ông có để bà làm những chuyện thế này không.

"Đổ! Đổ rồi!"

Tiếng thằng Hưng thét lên.

Tôi quay lại. Bát nước mắm trên mâm bị nghiêng ngả, nước đổ tràn ra, chảy thành vệt nâu bóng xuống mặt chiếu, thấm vào vạt áo của bà Hạnh. Bé Na ngồi chết trân, tay vẫn cầm đôi đũa, mặt cắt không còn giọt máu.

"Con… con xin lỗi bà…" Con bé lắp bắp.

Bà Hạnh đứng phắt dậy. Chiếc ghế nhựa đổ ra sau, kêu rầm một tiếng.

Cả mâm im phăng phắc. Bác cả dừng nhai. Bác gái hai hạ đũa xuống, mắt liếc sang.

Bà Hạnh đưa tay vuốt vạt áo, nhìn vệt nước mắm loang lổ, rồi từ từ quay sang con bé.

"Quỳ."

Giọng bà không to, nhưng cái uy lực trong đó khiến không ai dám cãi.

"Dạ…?" Bé Na ngơ ngác.

"Bà bảo mày quỳ xuống. Ra giữa sân. Quỳ."

"Bà ơi, con lỡ tay…" Tôi vội đứng lên. "Để con lau, con đền bát nước mắm, bà ơi, con bé nó còn nhỏ…"

"Thu Ngọc." Bà quay sang tôi, mặt lạnh như đá. "Mày dạy con không được thì để bà dạy. Bát nước mắm không đáng bao nhiêu, nhưng cái thói vô phép phải uốn từ bây giờ. Lớn lên mà cái tính hậu đậu ấy thì ai thèm."

"Bà ơi, con xin bà…"

"Ra sân. Quỳ. Ba mươi phút. Không khóc."

Bé Na nhìn tôi, mắt rưng rưng cầu cứu. Tôi nhìn sang Dũng.

Anh ngồi im, hai tay đặt trên đùi, mắt nhìn xuống bát cơm.

"Dũng," tôi gọi khẽ.

Anh ngẩng lên, ánh mắt lảng tránh, rồi quay sang bà: "Mẹ… hay là…"

"Hay là gì?" Bà trừng mắt. "Mày cũng muốn dạy mẹ hả Dũng?"

"Không… không có…" Anh cúi đầu. Rồi quay sang tôi, giọng nhỏ như muỗi: "Thôi em, em bảo con… nghe lời bà một lần. Có ba mươi phút thôi mà."

Tôi nhìn anh.

Ba mươi phút.

Ngoài kia là tháng Chạp. Gió mùa đông bắc, đêm nay chắc chỉ còn độ mười một, mười hai độ. Cái sân gạch hoa ấy, ban ngày nắng thì nóng chân, ban đêm lại lạnh thấu xương.

"Con Na," bà Hạnh nói, giọng không cao hơn lúc nãy nhưng uy lực khác hẳn. "Bà đếm đến ba."

Con bé run run, chực khóc, nhìn tôi một lần cuối.

Tôi cúi xuống, thì thầm vào tai con: "Con ra đó quỳ, mẹ đứng đây nhìn con. Đừng sợ. Mẹ đứng ngay cửa sổ."

Con bé gật đầu, mắt ầng ậc nước, rồi lê từng bước ra sân.

Bà Hạnh ngồi xuống, kéo lại chiếc ghế, gắp miếng thịt gà bỏ vào miệng. Nhai chậm rãi rồi nói với cả mâm, giọng như thể đang kể chuyện thời tiết: "Con nít bây giờ phải dạy từ nhỏ. Không dạy thì sau này khổ. Tôi nói có sai đâu, các bác nhỉ."

Bác cả gật đầu: "Chị dạy là phải."

Bác gái hai cười: "Con chị Hạnh giỏi thật, cháu nó cũng phải theo nếp."

Tôi đứng dậy, bước ra cửa sổ. Qua ô kính, con bé quỳ giữa sân, hai đầu gối chạm xuống nền gạch lạnh, chiếc áo len mỏng manh khiến vai con bé run lên từng đợt. Nó không dám khóc thành tiếng, chỉ cắn môi để mặc cho hai hàng nước mắt chảy xuống cằm, rơi xuống đất từng giọt nhỏ.

Tôi siết chặt cái chốt cửa sổ đến mức lòng bàn tay hằn lên vết đỏ.

Trong nhà, tiếng chén bát lách cách. Tiếng bà Hạnh cười khanh khách kể chuyện con dâu nhà hàng xóm lười biếng. Tiếng Dũng gắp thức ăn cho mẹ.

Và tôi đứng đó, nhìn con gái mình quỳ trong cái lạnh của mùa đông, rồi bắt đầu nhớ lại mọi thứ.

Nhớ cái hôm bà ốm, tôi thức trắng hai đêm liền, bà tỉnh dậy bảo tôi pha sữa, tôi pha xong bà húp một ngụm rồi đổ đi, bảo "nguội rồi, pha lại". Nhớ cái hôm tôi xin tiền đóng học cho con, bà bảo "trường công học được rồi, đừ đừ trường tư làm gì". Nhớ cái hôm tôi sốt cao, bà đứng trên đầu giường bảo "đàn bà ốm thì ốm, cơm vẫn phải nấu".

Nhớ cái ngăn kéo đầu giường bà.

Cái ngăn kéo ấy, tôi mở ra lần đầu cách đây hai tuần khi vào buồng lấy lọ dầu gió. Bà đi vắng, cửa buồng không khóa — căn phòng vốn được khóa bằng ổ khóa ngoài, chỉ bà giữ chìa. Nhưng hôm ấy bà quên. Và tôi đã thấy cái khay thuốc nhựa trắng. Tôi thấy những vỉ thuốc chưa bóc hết, xếp ngay ngắn. Và tôi thấy cái tên trên vỉ thuốc.

Tôi đóng ngăn kéo lại. Không nói gì.

Tôi chờ.

Ngoài sân, bé Na khẽ đổi chân. Đầu gối nó chắc đã đau lắm rồi. Tôi giơ tay ra hiệu, nó nhìn thấy, gật gật rồi lại quỳ thẳng.

Trong nhà, bà Hạnh đứng dậy, đi ra cửa, đứng sau lưng tôi. Tôi ngửi thấy mùi dầu gió quyện với mùi tóc bà — mùi bồ kết đặc trưng.

"Ba mươi phút rồi đấy," bà nói. "Cho nó vào. Nhưng bảo nó nhớ, lần sau còn thế thì quỳ đến sáng."

Tôi quay lại. Bà đứng đó, miệng nhai trầu, môi đỏ au, nhìn tôi bằng cái nhìn của người vừa thắng một trận đánh nhỏ.

"Con bé phải biết sợ," bà nói, giọng nhẹ tênh, rồi quay vào, tay vỗ vỗ vào vạt áo như thể vừa phủi đi một hạt bụi.

Tôi nhìn theo bóng lưng bà, rồi nhìn xuống bàn tay mình vẫn còn hằn vết đỏ từ chốt cửa.

Đêm nay, lúc chín giờ, tôi sẽ mở cái ngăn kéo ấy lần thứ hai.

Và lần này, tôi sẽ không đóng nó lại.