Tấm bằng ố vàng

Mẹ chồng tương lai của tôi vốn nổi tiếng khó tính trong cả khu tập thể. Bà yêu cầu tôi phải nộp bảng điểm thi đại học, bằng cấp ba và sổ hộ khẩu để bà "xét duyệt" trước khi đồng ý cho cưới. Thế nhưng, tối qua, tôi tình cờ lục được trong tủ nhà bà một tấm bằng trung cấp cấp dưỡng đã ố vàng.

Tôi vẫn nhớ như in buổi chiều hôm đó.

Bà Phượng ngồi đối diện, tay cầm tách trà, mắt nhìn chằm chằm vào tập giấy tờ tôi vừa đặt lên bàn. Bà lật từng tờ một, chậm rãi, như thể đang chấm bài thi của một học sinh cá biệt. Bảng điểm đại học loại khá. Bằng tốt nghiệp cấp ba. Sổ hộ khẩu photo công chứng. Đầy đủ các loại giấy tờ cần thiết.

Rồi bà ngẩng lên.

"Con Ngọc này, học đại học ra mà bằng chỉ có loại khá thôi à?"

Tôi khẽ gật đầu: "Dạ vâng, chuyên ngành của con điểm số hơi khắt khe..."

Bà không để tôi nói hết câu. Bà gấp tập giấy lại, gõ nhẹ ngón tay lên mặt bàn.

"Thôi được, cũng tạm chấp nhận được. Nhưng mà này, con phải để lại bằng gốc cho bác giữ hộ. Sau này làm dâu, những giấy tờ quan trọng phải để người lớn trong nhà quản lý."

Tôi khựng lại: "Bằng gốc ạ?"

"Ừ. Bác giữ cho cẩn thận. Con còn trẻ, giữ không khéo lại thất lạc thì phiền."

Khang ngồi bên cạnh tôi, im lặng như tờ. Anh chỉ cười trừ, rồi thì thầm vào tai tôi: "Em đưa mẹ giữ cũng được mà, có sao đâu."

Tôi chưa kịp trả lời thì bà Phượng đã rút từ trong cặp ra một tờ giấy A4 đánh máy sẵn.

"À, bác soạn luôn cái cam kết nhỏ này. Con đọc rồi ký nhé."

Tôi cầm tờ giấy lên. Nội dung đại khái: sau khi kết hôn, con dâu không được theo học các khóa học cao hơn, không tự ý thay đổi công việc khi chưa có sự đồng ý của gia đình nhà chồng, và mọi vấn đề tài chính phải báo cáo đầy đủ.

Tôi đọc đi đọc lại ba lần.

Làm kế toán cho một công ty thực phẩm suốt bốn năm, tôi chưa từng thấy bản hợp đồng nào vô lý đến thế. Nhưng cuối cùng, tôi vẫn gấp tờ giấy lại và gật đầu.

"Dạ, con mang về đọc kỹ rồi ký sau ạ."

Bà Phượng hơi nhíu mày, nhưng bà không nói gì thêm.

Hôm đó là thứ Bảy. Tối Chủ nhật, bà gọi điện bảo tôi sang nhà dọn giúp cái tủ quần áo cũ ở phòng khách, vì bà sắp nhận một chuyến hàng vải mới từ người quen ngoài chợ đầu mối về bán online.

Tôi sang.

Cái tủ gỗ lim nặng trịch, đứng sừng sững ở góc phòng khách đã mấy chục năm. Bà Phượng bảo tôi dọn hết ngăn dưới cùng, phân loại quần áo cũ để bà bỏ bớt.

Ngăn dưới cùng ẩm mốc, nồng nặc mùi long não.

Tôi lôi ra từng lớp một. Áo len cũ, khăn quàng, vài cuốn sổ tay đóng bìa giấy bóng kính. Rồi ở tận đáy tủ, dưới một xấp vải vụn, tôi chạm tay vào một chiếc phong bì giấy cứng đã ngả màu vàng nâu.

Tôi mở ra.

Bên trong là một tấm bằng trung cấp, ngành cấp dưỡng, cấp cho bà Phượng cách đây hai mươi ba năm. Trên tấm bằng ghi rõ: thí sinh dự thi lại môn Văn hóa lần thứ ba mới đạt.

Ba lần.

Người phụ nữ suốt ngày khoe khoang "gia đình tôi toàn người học cao", người bắt tôi nộp bảng điểm đại học để "xét duyệt", người bắt tôi ký cam kết không được học cao hơn...

Hóa ra bà phải thi lại môn Văn hóa ba lần mới có được cái bằng trung cấp cấp dưỡng.

Tôi ngồi bệt xuống sàn, tấm bằng trên tay, tim đập thình thịch.

Rồi tôi lật tiếp trong phong bì. Còn một thứ nữa.

Một cuốn sổ liên lạc cấp ba. Ghi tên Khang. Năm học lớp mười hai. Trang cuối có một dòng chữ viết tay nguệch ngoạc của cô giáo chủ nhiệm: "Đề nghị phụ huynh không đến trường xin nâng điểm cho học sinh. Điểm thi học kỳ phải phản ánh đúng năng lực."

Phía dưới, một dòng chữ khác bằng mực xanh của bà Phượng ghi đè lên: "Cô giáo thông cảm, cháu nó yếu môn Toán, gia đình xin phép được bồi dưỡng thêm."

Tôi đọc đi đọc lại dòng chữ đó.

Ngón tay tôi lạnh dần.

Tôi lấy điện thoại ra, chụp lại từng trang một: tấm bằng, cuốn sổ liên lạc, từng góc cạnh, từng nếp gấp và cả những vết ố vàng trên giấy.

Sau đó, tôi đặt mọi thứ về chỗ cũ. Xếp lại xấp vải vụn lên trên, đóng nắp tủ lại.

Bà Phượng ở ngoài phòng khách đang ngồi đếm tiền lẻ trên bàn. Tôi bước ra, gương mặt bình thản.

"Bác ơi, con dọn xong ngăn dưới rồi ạ. Quần áo cũ nhiều quá, con để riêng một đống."

Bà gật gù, không ngẩng đầu lên: "Ừ, con ngoan. Mà này, sáng mai con mang bằng gốc sang đây cho bác nhé. Bác giữ cho."

"Dạ."

Tôi về nhà lúc chín giờ tối. Vừa bước vào phòng, điện thoại đã rung lên. Khang gọi.

"Em ơi, mẹ anh vừa nói chuyện với anh xong. Mẹ bảo em ngoan, chịu khó. Mẹ anh chỉ muốn tốt cho em thôi mà."

Tôi im lặng một lúc.

"Khang này."

"Dạ?"

"Anh có biết mẹ anh học gì không?"

Đầu dây bên kia khựng lại. "Học gì là học gì? Mẹ anh học hành đàng hoàng mà. Mẹ anh kể hồi trẻ học giỏi lắm, suýt nữa thì..."

"Suýt nữa thì sao?"

"Thì... mẹ anh bảo mẹ anh học trung cấp. Nhưng mà ngành gì thì anh không nhớ rõ."

Tôi nhìn ra cửa sổ. Bên ngoài, ánh đèn đường vàng vọt hắt lên tường. Tấm bằng ố vàng vẫn nằm trong túi xách, ngay phía sau ghế.

"Ừ. Anh ngủ đi."

"Em sao thế? Em mệt à? Hay là mẹ anh nói gì làm em buồn?"

"Không có gì đâu. Em mệt thôi."

Tôi cúp máy trước khi anh kịp nói thêm câu nào.

Ngồi một mình trong phòng, tôi mở điện thoại, xem lại từng tấm ảnh vừa chụp: tấm bằng cấp dưỡng cũ kỹ, cuốn sổ liên lạc cấp ba và dòng chữ xin nâng điểm đầy trớ trêu.

Tôi mở ngăn kéo bàn làm việc, lấy ra một xấp giấy A4 trắng đặt lên bàn. Rồi bắt đầu đặt bút.

Dòng đầu tiên: "ĐƠN XIN HỦY HÔN."

Ngoài kia, điện thoại lại rung lên. Tin nhắn từ bà Phượng: "Con Ngọc ơi, mai nhớ mang bằng gốc sang bác nhé. Bác đếm đủ giấy tờ rồi mới yên tâm."

Tôi nhìn tin nhắn đó ba giây, rồi gõ lại một chữ.

"Dạ."