Bàn thờ trên ban công

Mẹ chồng tôi vốn dặn dò không biết bao nhiêu lần, câu cửa miệng của bà luôn là: "Đất này là đất họ nội, bàn thờ họ ngoại không được đặt chính giữa". Vậy mà tôi đi công tác ba ngày về, bàn thờ của bố tôi đã nằm chỏng chơ ngoài ban công.

Tôi đứng chết trân ở cửa, chìa khóa vẫn còn cắm trong ổ.

Trời đang mưa. Cơn mưa tháng Mười hạt nhỏ mà dai dẳng, gió tạt ngang khiến nước hắt vào tận bên trong. Bát hương vẫn nghi ngút khói, nhưng làn khói bị mưa quật cho tan tác, quấn lấy nhau rồi tan biến. Tấm ảnh thờ bố tôi — bức ảnh chụp lúc ông còn khỏe, mặc áo sơ mi trắng, cười mắt híp lại — bị một chiếc kẹp nhựa cố vào thành lan can sắt, bị kẹp một cách hờ hững như tấm tờ rơi quảng cáo.

Tôi đứng đó, chân không nhấc lên nổi.

Điện thoại trong túi rung lên. Tôi không nghe máy. Đầu óc lúc ấy chỉ hiện lên một câu hỏi duy nhất: Ba tôi đã nằm ngoài này bao lâu rồi?

Tôi lôi điện thoại ra, chụp một tấm. Rồi thêm một tấm nữa. Sau đó, tôi quay một đoạn clip dài mười mấy giây, quay từ bát hương ra đến mép ban công, bao trọn cả cái xô nhựa đựng nước mưa đặt sát chân bàn thờ — cái xô mà bà tôi thường dùng để hứng nước rửa chén ngoài này.

Tôi mở cửa phòng thờ cũ.

Thằng Bin đang ngủ ngon lành trên chiếc giường mới. Đó là chiếc giường gỗ sồi bóng loáng, ga trải giường màu xanh biển in hình siêu nhân, gối ôm hình con hổ. Thằng bé nằm ngửa, tay chân dang ra bốn phía, ngủ hồn nhiên như thể đã nằm ở đây từ rất lâu rồi.

Cái bàn thờ cũ của bố tôi — chiếc bàn gỗ lim đen mà tôi tự tay đánh bóng bằng dầu mỗi ngày rằm — không còn ở đó nữa. Chỗ đặt bàn thờ giờ là một chiếc kệ nhựa đựng đồ chơi: siêu nhân, ô tô, lego và một con gấu bông to bằng nửa người.

Tôi nghe tiếng dép lê lẹp xẹp từ dưới nhà vọng lên.

"Về rồi à?"

Bà Hạnh đứng ở cửa cầu thang, tay cầm chiếc khăn lau bếp. Đó là chiếc khăn màu vàng, có vài vết dầu mỡ chưa giặt sạch, bà đang dùng nó để lau tay.

Tôi quay lại nhìn bà.

"Bàn thờ bố con đâu rồi, mẹ?"

"Trên ban công." Bà nói với vẻ mặt tỉnh queo. Rồi bà nhìn tôi từ đầu đến chân, cái nhìn dò xét của người đang soi hàng. "Con đi đường xa về thì thay đồ đi, đứng đó bốc mùi."

"Mẹ dời bàn thờ bố con ra ban công?"

"Ừ. Thắng với Bin về ở. Thằng Bin nó cần phòng riêng để học. Đất này là đất họ nội, bàn thờ họ ngoại không được đặt chính giữa nhà."

Tôi nhìn cái khăn trên tay bà. Cái khăn lau bếp.

"Mẹ lấy khăn lau bếp để lau bàn thờ bố con?"

Bà Hạnh nhún vai. "Thì có sao đâu. Lau qua một cái. Rửa lại là được."

"Thế bàn thờ tổ tiên nhà mình mẹ lau bằng gì?"

Bà im lặng một giây. Rồi bà nói, giọng vẫn đều đều: "Bàn thờ tổ tiên là bàn thờ tổ tiên. Khăn lau phải riêng. Hương trầm phải mua loại xịn, một gói bốn trăm nghìn. Còn hương bàn thờ bố con thì hương rẻ, ba chục một bó, cháy nhanh lắm."

Tôi bật cười. Một tiếng cười thật ngắn.

"Ba chục một bó."

"Ừ."

"Mẹ cho anh Thắng với Bin về ở mà không hỏi con một câu?"

"Nhà này của họ nội. Con trai mẹ về ở nhà mẹ, hỏi gì?"

Tôi gật đầu. Tôi gật đầu và nhìn thẳng vào mắt bà. Bà Hạnh không né tránh. Bà nhìn lại tôi, cái nhìn của người đã chuẩn bị sẵn lý lẽ, đợi tôi nói câu nào là bà sẽ chặn lại câu đó.

Tôi không nói gì thêm. Tôi đi xuống nhà, mở cửa ra ban công, nhìn bố tôi lần nữa. Mưa vẫn rơi. Khói hương giờ đây gần như tắt hẳn, chỉ còn một sợi mảnh bay lên rồi gãy.

Tôi lấy điện thoại ra gọi cho Hùng.

Chuông đổ bốn hồi. Rồi năm hồi. Tôi đếm từng hồi một.

"Alo? Em về rồi à?"

"Anh biết chuyện bàn thờ bố em chưa?"

Đầu dây bên kia im lặng. Tôi nghe tiếng anh thở ra, kiểu thở của người đang cố tìm cách nói một câu đã chuẩn bị sẵn từ trước.

"Anh biết. Mẹ nói với anh hôm qua."

"Hôm qua."

"Ừ. Mẹ nói mẹ sắp xếp lại phòng ốc cho gọn. Anh cũng thấy... thôi thì cũng được, em ạ. Mẹ già rồi, mẹ tính sao thì tính, mình nhịn chút đi."

Tôi siết chặt điện thoại. Bàn tay còn lại của tôi đang đặt lên lan can sắt, lạnh ngắt vì mưa.

"Anh nói lại xem."

"Em đừng làm căng. Mẹ lớn tuổi rồi, em nhịn chút đi. Chuyện bàn thờ tính sau. Anh đang họp, tối anh về nói chuyện."

"Anh Hùng."

"Dạ?"

"Bố em nằm ngoài ban công mưa hai ngày rồi. Anh có biết hai ngày mưa là bao nhiêu nước không?"

Anh không trả lời. Tôi nghe tiếng ai đó gọi anh trong cuộc họp, tiếng chân ghế kéo lê trên sàn.

"Thôi anh cúp đây. Em ở nhà ngoan, đừng nói gì với mẹ. Tối về anh nói."

Tút. Tút. Tút.

Tôi đứng ngoài ban công thêm mười lăm phút nữa. Tôi không khóc. Nước mưa chảy xuống mặt, thấm vào cổ áo, thấm qua lớp vải mỏng. Tôi cứ để nguyên như thế.

Trong đầu tôi lúc ấy chỉ có một việc đang diễn ra rất rõ ràng.

Tôi bước vào nhà. Tôi đi thẳng lên phòng ngủ của hai vợ chồng, căn phòng ở cuối hành lang, ngay cạnh phòng thờ cũ. Tôi mở ngăn kéo tủ quần áo.

Trong ngăn kéo đó có một cuốn sổ tay bìa da, loại sổ hai trăm trang tôi mua ba mươi lăm nghìn ở hiệu sách gần công ty, vẫn chưa viết gì. Tôi lấy cuốn sổ ra, đặt lên bàn. Rồi tôi lấy cây bút bi trong túi xách ra.

Tôi mở trang đầu tiên.

Tôi viết: "Ngày 14 tháng 10. Ba ngày đi công tác. Về thấy bàn thờ bố trên ban công."

Tôi gạch một đường dưới dòng đó.

Rồi tôi mở điện thoại, vào thư viện ảnh, tạo một album mới. Tôi đặt tên album là "Bằng chứng". Tôi chuyển ba tấm ảnh và đoạn video vừa quay vào đó. Tôi cẩn thận không xóa ảnh gốc.

Sau đó, tôi xuống nhà, đứng ở cửa bếp nhìn bà Hạnh đang vo gạo. Bà không quay lại nhìn tôi. Bà nói vọng ra, giọng bình thản như đang nói chuyện thời tiết: "Tối nay ăn cơm sớm. Anh Thắng với Bin về ăn."

Tôi đứng đó nhìn bà một lúc lâu. Đủ lâu để bà phải quay lại.

Tôi nói: "Vâng, mẹ."

Rồi tôi quay lên phòng, khép cửa lại và mở ghi âm trong điện thoại. Tôi đặt máy trên bàn, bấm nút đỏ và để nó chạy. Tôi ngồi xuống mép giường, hai tay đặt lên đùi, nhìn ra cửa sổ. Mưa đã ngớt. Trên ban công, khói hương của bố tôi đã tắt hẳn từ lúc nào không biết.

Ngày mai là ngày 15 tháng 10 âm lịch.

Ngày mai là ngày giỗ bố tôi.

Tôi mở cuốn sổ ra, viết thêm một dòng nữa. Rồi tôi gấp sổ, cất vào ngăn kéo, khóa lại bằng cái khóa nhỏ tôi giữ chìa riêng. Tôi không khóc. Tôi chỉ ngồi đấy, đợi trời tối.

Và tôi bắt đầu lên danh sách những người sẽ mời.