Ngày giỗ và tuyên bố

Mẹ chồng tôi vốn nổi tiếng tiết kiệm đến mức đi chợ mặc cả từng đồng, vậy mà hôm giỗ bố chồng, bà đứng giữa mâm cỗ, tay cầm ly rượu, tuyên bố tỉnh bơ: "Con dâu phải đưa sổ tiết kiệm năm năm để lo đám cưới cho em trai chồng, không thì cút khỏi nhà này."

Cả nhà chồng tôi nghe xong gật gù. Có người còn vỗ tay.

Riêng tôi thì đứng chết lặng, tay còn cầm đĩa thịt gà định bưng ra bàn.

Tôi làm kế toán bốn năm. Nghề của tôi là nhìn con số và nhớ chúng. Và tôi nhớ rất rõ: cái sổ tiết kiệm đó là của tôi, do tôi cày cuốc từng đồng mới có.

…

Đến tháng thứ ba sau đám cưới của Khang, tôi mở ứng dụng ngân hàng lên kiểm tra thì thấy hai trăm triệu trong sổ đã bốc hơi. Tôi hỏi mẹ chồng, bà thản nhiên như đang nói chuyện thời tiết: "Tiền đó là của gia đình, tao rút để lo cho em mày. Có gì mà hỏi."

Lúc đó tôi mới hiểu. Cuốn sổ ghi chép ba trăm trang tôi cầm hôm nay, không phải để dọa ai. Nó là bằng chứng.

Nhưng chuyện đó để sau.

Còn hôm nay là ngày giỗ bố chồng. Tôi phải kể cho các bạn nghe từ đầu.

Số một.

Bàn thờ bố chồng tôi đặt ở gian giữa, khói nhang mù mịt. Dưới sân, bà Lâm kê bốn cái bàn nhựa, trải khăn trắng, bày mâm cỗ. Họ hàng bên chồng đến hơn ba chục người. Ai cũng khen bà Lâm "giỏi giang, thờ cúng chu đáo".

Tôi biết sự thật đằng sau chữ "chu đáo" đó.

Mâm cỗ hôm nay, tiền chợ là tiền tôi đưa. Bà Lâm bảo: "Giỗ bố mà, con dâu lo là đúng đạo." Tôi đưa ba triệu. Bà mặc cả với bà bán thịt ngoài chợ đầu mối từ sáu giờ sáng, mua được miếng ba chỉ rẻ hơn giá thường hai chục nghìn một ký. Về nhà, bà khoe với cả họ: "Tôi lo liệu tiết kiệm lắm, mâm cỗ thịnh soạn thế này mà không tốn bao nhiêu."

Không tốn bao nhiêu là tốn của tôi.

Tôi đứng bưng mâm, nghe bà cô bên chồng hỏi: "Thế con Ngọc nó có phụ gì không mẹ?"

Bà Lâm cười, cái cười của người đã tính toán sẵn: "Nó làm kế toán, tiền nong nó lo. Nhưng tôi bảo nó tiết kiệm lắm, có đồng nào giữ đồng đó. Đàn bà phải biết vun vén cho nhà chồng."

Tôi đặt mâm xuống, không nói gì.

Hùng ngồi bên cạnh, tay cầm chén rượu, mắt nhìn xuống mâm. Chồng tôi giỏi nhất là nhìn xuống mâm.

"Vợ chồng trẻ thì phải lo cho tương lai," bà Lâm nói tiếp, giọng cao lên. "Mà tương lai của nhà này là thằng Khang. Nó sắp lấy vợ, đám cưới phải ra hồn. Tôi tính rồi, làm ở nhà hàng Thịnh Vượng, mười bàn, hết sáu mươi triệu. Tiền đó..."

Bà dừng lại. Rồi bà quay sang tôi, đứng giữa họ hàng, nói câu đó.

"Còn Ngọc, con đưa mẹ cái sổ tiết kiệm năm năm của con. Để lo đám cưới cho Khang. Không thì cút khỏi nhà này."

Tiếng bát đũa ngừng. Ai cũng quay lại nhìn tôi.

Mặt tôi nóng ran, nhưng tay tôi vẫn vững. Tôi đặt đôi đũa xuống đúng ngay ngắn, cạnh chén.

" Mẹ nói lại lần nữa đi ạ."

"Tôi nói rõ rồi. Sổ tiết kiệm. Đưa đây. Không thì đi."

Khang ngồi chéo bàn, cười hùa: "Chị dâu, chị có tiền mà giấu. Cứ đưa mẹ đi, em cưới vợ xong em trả."

Tôi nhìn cậu ta. Hai mươi sáu tuổi. Đi làm được bảy tháng thì nghỉ, bảo "môi trường độc hại". Ở nhà, tuần ăn nhà hàng ba bữa, toàn bảo anh chị trả. Cái xe máy cậu đang đi, bà Lâm bảo "cho mượn", nhưng tôi biết tiền đâu ra.

Còn tôi, ba năm làm dâu, mỗi bữa cơm bà Lâm đều bắt tôi ghi vào sổ: hôm nay mua cá hết bốn mươi nghìn, mua rau mười lăm nghìn, tiền gas chia ba. Bà bảo "ghi để biết đường chi tiêu". Nhưng cuốn sổ đó bà giữ, tôi không được đụng vào.

Tôi nhớ có lần tôi mua hộp sữa cho mình, bà nhìn thấy, bảo: "Đàn bà con gái uống sữa làm gì cho tốn. Ăn mì gói cho tiết kiệm."

Vậy mà sinh nhật Khang năm ngoái, bà đặt nhà hàng năm sao, mười hai món, hóa đơn bốn triệu tám. Bà đưa tôi cái bill, bảo: "Con dâu trả đi, mẹ quên mang ví."

Tôi trả. Và tôi ghi lại.

Tất cả.

Hùng vẫn im lặng. Tôi huých nhẹ vào tay chồng.

Anh ngẩng lên, nhìn mẹ, rồi nhìn tôi, giọng nhỏ như muỗi: "Thôi... em nhịn mẹ một chút. Mẹ nói cũng có lý..."

"Lý gì?" Tôi hỏi.

"Thì... chuyện gia đình..."

Tôi cười. Không phải cười vui. Cái cười của người vừa nghe xong một câu vô nghĩa.

Bà cô bên chồng lên tiếng: "Thôi thôi, giỗ chạp mà. Con Ngọc nó cũng khó xử. Mẹ Lâm nói thế hơi nặng."

Bà Lâm gạt phắt: "Nặng gì. Nhà này tôi nói là đúng. Con dâu thì phải có nghĩa vụ. Tôi nuôi con trai tôi bao nhiêu năm, giờ nó lấy vợ, vợ nó phải biết điều."

Bà Hoa, hàng xóm, ngồi cuối bàn, chép miệng: "Bà Lâm nói cũng phải. Nhưng mà..."

"Không nhưng nhị gì hết."

Tôi đứng dậy.

Cả bàn nhìn tôi. Tôi không nói gì, đi thẳng vào phòng ngủ. Mở ngăn kéo dưới cùng của tủ quần áo, lấy ra một cuốn sổ bìa cứng, dày cộp, mép giấy đã sờn vì lật nhiều.

Ba trăm trang. Tôi đếm rồi. Ba trăm lẻ hai trang.

Tôi mang nó ra, đặt xuống giữa bàn, ngay trước mặt bà Lâm. Tiếng "bịch" của cuốn sổ chạm mặt bàn nhựa nghe nặng trịch.

"Mẹ muốn sổ tiết kiệm, con có cuốn sổ này. Mẹ xem trước đi."

Bà Lâm nhìn cuốn sổ. Rồi bà nhìn tôi. Rồi bà cầm lên, lật trang đầu.

Tôi thấy mặt bà đổi màu. Từ hồng hào sang tái, rồi trắng hẳn. Ngón tay bà run nhẹ trên mép giấy.

Trang đầu tiên ghi bằng nét chữ nhỏ, ngay ngắn của tôi:

"Ngày 12 tháng 3 năm ngoái. Mua thuốc cảm cho mẹ: 85.000 đồng. Mẹ bảo con ứng trước."

Bà lật sang trang hai.

"Ngày 15 tháng 3. Tiền chợ tuần: 1,2 triệu. Mẹ bảo ghi để cuối tháng tính."

Trang ba. Trang bốn. Bà lật nhanh hơn, mắt đảo qua từng dòng.

Tôi đứng đó, nhìn bà. Họ hàng im phăng phắc. Khang ngồi há hốc miệng. Hùng thì vẫn nhìn xuống mâm, nhưng lần này tay anh nắm chặt chén rượu đến mức đốt ngón tay trắng ra.

Bà Lâm gấp cuốn sổ lại. Đặt xuống bàn. Chậm rãi.

"Cuốn sổ này... là cái gì?"

"Là những gì con đã trả cho nhà này trong ba năm qua, mẹ ạ."

Tôi kéo ghế, ngồi xuống, đối diện bà.

"Và con còn nhiều trang nữa để đọc lắm."