Tờ giấy nhường suất
Mẹ tôi vốn nổi tiếng là người thương con trai nhất xóm, vậy mà tối hôm trước ngày hội đồng xét tuyển học bổng, bà lại đặt tờ giấy nhường suất trước mặt tôi và bảo: “Con gái học cho lắm cũng đi lấy chồng, ký đi.”
Tôi nhìn tờ giấy.
Một trang A4, đánh máy, dòng cuối cùng là chỗ trống để ký tên. Mẹ đã chuẩn bị sẵn cả bút bi, đặt ngay cạnh đĩa cơm rang của tôi.
Cơm rang. Còn thằng Phong thì ngồi bên kia bàn, bóc hộp sữa nhập khẩu. Loại sữa nhập nguyên thùng, năm triệu đồng một tuần. Nó uống ừng ực, chùi miệng bằng mu bàn tay, rồi đẩy cái hộp rỗng về phía tôi.
“Chị rửa hộ em.”
Tôi không nhúc nhích.
Đến tám giờ sáng ngày họp phụ huynh, tôi cầm bảng điểm ba năm của em trai bước vào phòng. Cô giáo chủ nhiệm nhìn tôi, giọng run nhẹ: “Em có chắc muốn công khai không?” Tôi gật đầu, tay siết chặt tập giấy phạt nguội. Bốn tờ. Bốn lần vi phạm giao thông, một lần đúng ngày mẹ nói nó ở nhà học bài…
“Ngọc. Mẹ đang nói chuyện với con đấy.”
Tôi ngẩng lên.
Bà Hạnh đứng khoanh tay bên kia bàn, cái bóng đổ dài qua đĩa cơm rang nguội ngắt. Đôi mắt bà nhìn tôi như nhìn một món đồ cần thanh lý cho gọn nhà.
“Học bổng đó là của em con.”
“Suất đó cháu đứng thứ nhì toàn khối, mẹ ạ.” Tôi nói, giọng vẫn nhỏ. “Chỉ có một suất. Em con đứng thứ bốn mươi bảy.”
“Thì sao?” Bà hất cằm. “Con đứng nhì thì con nhường. Nó là con trai, nó cần cái bằng để sau này còn lo cho gia đình.”
“Còn con thì không cần?”
“Con lấy chồng. Chồng nó lo.”
Tôi nhìn bà. Mười bảy năm, câu này tôi nghe không biết bao nhiêu lần. Nghe đến mức nó thành cái nền của mọi bữa cơm. Nhưng tối nay, nó khác. Tối nay có tờ giấy.
“Con không ký.”
Bà đặt bát xuống. Cái bát sứ va vào mặt bàn, kêu một tiếng gọn lỏn.
“Con nói lại?”
“Con nói con không ký.”
Bà bước lại gần, cúi xuống ngang tầm mặt tôi. Mùi dầu ăn và mùi nước xả vải cũ quện vào nhau.
“Thế từ tháng sau, tiền ăn học của con mẹ cắt. Con tự lo. Sách vở, học phí, tiền nhà — mẹ không có nghĩa vụ với đứa không biết điều.”
Tôi nuốt nước bọt. Cổ họng đắng ngắt.
“Mẹ cho con đến trường là để con học, đúng không? Vậy con học giỏi thì mẹ phải vui chứ.”
“Mẹ vui.” Bà cười, cái cười không chạm tới mắt. “Mẹ vui lắm. Nhưng con trai mẹ cần hơn. Phong nó có cái laptop hai mươi lăm triệu rồi đấy, mẹ mua cho nó học online. Còn con —” bà liếc cuốn vở trên bàn tôi, cuốn vở năm nghìn đồng, giấy vàng ố, tôi dùng từ đầu năm đến giờ, viết kín cả hai mặt — “con dùng cái gì thì mẹ cũng không có ý kiến. Nhưng con phải biết thân.”
Phong ngồi bên kia, không ngẩng lên khỏi màn hình điện thoại.
“Ký đi chị. Lắm chuyện.”
Tôi đứng dậy. Ghé cọ sàn, kêu một tiếng chói.
“Con để tờ giấy đó lại. Sáng mai con trả lời.”
Bà không nói gì. Chỉ đẩy tờ giấy về phía tôi thêm một đoạn, như thể đẩy một cái đĩa thức ăn thừa.
Đêm đó tôi không ngủ.
Tôi ngồi ở bậc thềm sau nhà, cầm điện thoại. Trong thư mục ảnh, có một folder tôi đặt tên là “P”. Bên trong là bảng điểm ba năm của Phong — môn nào cũng năm điểm, có môn bốn, môn ba. Là bốn tấm ảnh chụp giấy phạt nguội, tôi chụp lại từ hộp thư nhà khi mẹ vứt chúng vào sọt rác. Tấm thứ ba ghi ngày mười bốn tháng ba, đúng hôm mẹ bảo tôi “em mày ở nhà học bài, đừng rủ nó đi đâu.”
Hôm đó nó chạy xe lên tận thị trấn, bị bắt vì vượt đèn đỏ, phạt bảy trăm nghìn. Mẹ lặng lẽ nộp phạt, không nói với tôi một câu. Nhưng tôi biết, vì tôi là người đi đóng tiền điện hôm ấy, tiện thể nhìn thấy tờ biên lai kẹp trong sổ.
Sáng hôm sau, tôi đến trường sớm hơn mọi ngày.
Sân trường còn ướt sương, mấy cây bàng rụng lá đỏ lót thềm. Tôi đi qua dãy hành lang lớp mười hai, nghe tiếng trống trường chưa điểm. Cô Thảo đứng trước cửa phòng giáo viên, tay cầm cốc nước, nhìn tôi.
Cô nhìn lâu hơn bình thường.
“Ngọc. Vào đây cô bảo.”
Tôi theo cô vào phòng. Cô đặt cốc nước xuống, kéo ghế cho tôi ngồi, rồi ngồi đối diện. Ánh mắt cô ái ngại, kiểu người ta nhìn một học trò sắp phải nghe tin dữ.
“Hội đồng xét tuyển chiều nay họp,” cô nói. “Cô nghe nói… gia đình em có nguyện vọng nhường suất.”
Tôi không đáp.
“Ngọc, cô hỏi thật. Em có muốn học tiếp không?”
“Có ạ.”
“Vậy tờ giấy đó là sao?”
Tôi nhìn xuống đôi tay mình, những ngón tay đang bấu vào nhau.
“Mẹ em bảo em ký.”
Cô Thảo thở ra một hơi dài. Cô với tay lấy tập hồ sơ trên bàn, lật mấy trang, rồi đẩy về phía tôi. Là bảng tổng hợp điểm của khối, tên tôi nằm ở dòng thứ hai. Tên Phong nằm ở dòng thứ bốn mươi bảy, chữ in nhỏ xíu, dễ lướt qua.
“Cô không có quyền can thiệp vào chuyện gia đình,” cô nói. “Nhưng cô có quyền nói với hội đồng những gì cô biết. Nếu em đồng ý.”
Tôi ngẩng lên.
“Cô ơi…”
“Em về suy nghĩ đi. Trước ba giờ chiều, em trả lời cô.”
Tôi bước ra khỏi phòng giáo viên, đầu óc quay cuồng. Điện thoại trong túi rung lên.
Một tin nhắn. Từ mẹ.
“Ký chưa? Đừng làm mất mặt em mày.”
Tôi đứng giữa hành lang, đọc đi đọc lại dòng chữ đó ba lần. Bốn giờ chiều hội đồng họp. Ba giờ tôi phải trả lời cô Thảo. Hai giờ nữa, tôi phải chọn giữa cái gia đình này và cái tương lai của tôi.
Tôi quay lại phòng giáo viên.
Cô Thảo vẫn ngồi đó, như thể biết tôi sẽ quay lại.
Tôi đặt tập giấy xuống bàn cô. Bảng điểm ba năm của Phong. Bốn tờ phạt nguội. Ảnh chụp tin nhắn mẹ bảo tôi “đừng làm mất mặt em mày.”
Cô Thảo nhìn tập giấy, rồi nhìn tôi. Giọng cô hạ xuống rất thấp.
“Em có chắc muốn công khảo không?”