Tờ đơn và bữa cơm

Mẹ tôi vốn là người đàn bà của bếp núc và sĩ diện, đến mức đám giỗ nhà ai trong xóm bà cũng có mặt từ tinh mơ, nấu nướng một tay rồi đứng giữa sân khoe con gái sắp bay sang Úc du học. Vậy mà tối nay, sau khi dọn mâm cơm, bà đặt trước mặt tôi một tờ giấy đánh máy và nói gọn lỏn: "Con ký đi, nhường suất cho em mày. Con gái học cao quá không ai lấy đâu."

Tôi nhìn tờ giấy. Dòng tiêu đề in đậm: ĐƠN XIN NHƯỜNG QUYỀN NHẬN HỌC BỔNG.

Bên dưới là chỗ ký tên để trống, chờ tôi.

Tôi cầm bút lên.

Nhưng rồi tôi mở laptop, chiếu bảng điểm của thằng Hào toàn ba với bốn, chiếu tiếp giấy xác nhận của trường Đại học Melbourne rằng học bổng trị giá một tỷ hai đã giải ngân vào tài khoản đứng tên tôi từ hai tháng trước. Mặt mẹ tôi tái đi, như tấm vải giặt xong chưa kịp phơi. Điện thoại tôi rung lên đúng lúc đó, tin nhắn từ cô Lâm — cô chủ nhiệm cấp ba của tôi: "Em ơi, trường đại học vừa gửi thông báo em trai em bị đuổi học từ năm ngoái vì gian lận thi."

Mẹ tôi giật lấy điện thoại khỏi tay tôi, mặt cắt không còn giọt máu.

…

Nhưng khoan. Phải kể lại từ đầu thì mới hiểu vì sao tôi không ký.

Buổi chiều cùng ngày, tôi ngồi ở bậc thềm rửa rau muống. Bà Hoa — mẹ tôi — đứng giữa sân, tay cầm điện thoại chỉnh góc chụp cái mâm cỗ cúng cho đám giỗ nhà dì Tư. Bà vừa bấm chụp vừa nói vọng sang bên kia rào:

"Dì coi, con Ngọc nhà tôi nó đậu học bổng bên Úc đó. Ngành tài chính gì đó, tiền trường bao hết, khỏi lo một đồng. Tôi nói nó là đứa có số, hồi nhỏ đã khác rồi."

Dì Tư thò đầu qua hàng rào, giọng oang oang: "Trời ơi, học bổng cả tỷ bạc chớ ít gì. Vậy là bà sướng rồi, con gái vừa giỏi vừa ngoan."

"Sướng thì sướng, mà con gái học cao quá tôi cũng lo. Con gái phải biết lo chồng con, chứ bay xa quá rồi ai thèm rước."

Tôi nghe mà tay vẫn bóc vỏ rau. Quen rồi.

Mười năm nay câu đó lặp đi lặp lại như cái quạt trần nhà tôi. Hồi tôi lớp chín, bà bắt tôi nghỉ lớp học thêm buổi tối để ở nhà nấu cơm cho thằng Hào ăn trước khi đi học ca tối của nó. Nhưng đến khi dì Tư hỏi "Con Ngọc học hành sao rồi", bà lại vỗ đùi: "Nó là học sinh giỏi tỉnh đó dì, thầy cô khen nức nở." Điểm tôi, bà khoe khắp xóm. Tiền học của tôi, bà đếm từng đồng.

Còn thằng Hào thì khác. Năm nó mười tám, bà mua cho nó cái điện thoại mới, cái thứ ba trong ba năm. Con điện thoại tôi đang cầm là hàng cũ mua từ hồi tôi mười bảy, màn hình nứt một đường chéo, thỉnh thoảng liệt cảm ứng phải bấm hai lần. Tôi xin đổi, bà bảo: "Con gái học nhiều chỉ tổ hư, lo cái điện thoại làm gì."

Nó bị đúp hai năm. Bà vẫn đóng tiền học đều đặn, tháng nào cũng chuyển khoản đúng hạn, để họ hàng bên nội hỏi thì bà nói "thằng Hào nó học ngành công nghệ thông tin, khó lắm, phải học lại vài môn là chuyện thường."

Tôi không nói gì. Tôi chờ.

…

Bữa cơm tối hôm đó có ba người: mẹ, tôi, và thằng Hào ngồi bấm điện thoại, tai đeo tai nghe, chân gác lên ghế. Nồi canh chua cá lóc bốc khói. Mâm cơm chỉ có thế, nhưng bà Hoa gắp miếng thịt ngon nhất bỏ vào bát nó trước, rồi mới quay sang tôi.

"Con Ngọc, con ăn đi rồi mẹ nói chuyện."

Tôi ăn được hai miếng thì bà đặt đũa xuống. Đó là dấu hiệu. Mỗi lần bà đặt đũa ngang bát là mỗi lần có chuyện muốn sai bảo.

"Mẹ tính rồi. Cái suất du học đó, con nhường lại cho em."

Tôi ngừng nhai.

"Em nó là con trai, sau này nó phải lo cho cái nhà này. Con học xong rồi lấy chồng, thành người ta, học cao mấy cũng đổ sông đổ biển. Còn em mày, nó có tấm bằng bên Úc về, họ hàng nhìn vào mới nể mặt mẹ."

Thằng Hào vẫn không ngẩng lên khỏi màn hình. Nó nói, giọng lười nhác: "Mẹ nói đúng rồi đó. Chị học chi cho lắm, rồi cũng về đi chợ nấu cơm. Đưa suất cho em, em đi ba năm về có cái bằng, mẹ nở mày nở mặt."

Tôi đặt bát xuống.

Nhìn thẳng vào mẹ.

"Mẹ nói lại lần nữa đi."

Bà Hoa rút từ túi áo ra tờ đơn đánh máy, đẩy qua mặt bàn, cạnh bát canh của tôi. Giấy còn thơm mùi mực in ở tiệm photocopy đầu ngõ, chắc bà in từ chiều.

"Con ký đi. Mẹ xin với trường rồi, nhường được. Con gái học cao quá không ai lấy đâu, con ơi là con."

Tôi cầm bút.

Tay tôi rất vững. Tôi xoay cây bút trong tay hai vòng, để cho bà nhìn thấy tôi đang cân nhắc. Bà Hoa nhìn theo cây bút, khóe miệng đã hé ra một nụ cười mỏng, cái kiểu cười của người sắp thắng.

Rồi tôi đặt bút xuống.

"Mẹ chờ chút."

Tôi đứng dậy, đi vào phòng, lôi ra con laptop Dell cũ mua từ hồi tôi mười bảy, cái máy dày cui, quạt tản nhiệt kêu như máy cày. Tôi đặt nó lên bàn, cạnh mâm cơm, mở nắp. Màn hình sáng lên chậm, phải đợi mười lăm giây nó mới chịu vào.

Thằng Hào buông điện thoại xuống. "Chị làm gì đó?"

Tôi không trả lời. Tôi bấm mở thư mục, kéo ra một tập tin PDF. Rồi tôi xoay màn hình về phía mẹ tôi.

"Đây là bảng điểm học kỳ hai năm ngoái của em Hào. Trường Cao đẳng FPT Polytechnic xác nhận. Mẹ đọc đi."

Bà Hoa nheo mắt. Chữ trên màn hình nhỏ, bà phải nghiêng người tới trước. Tôi chỉ từng dòng.

"Môn cơ sở dữ liệu: ba điểm. Môn lập trình căn bản: bốn điểm. Môn tiếng Anh: ba điểm. Môn kỹ năng mềm: bốn điểm. Học kỳ một, không có môn nào trên năm. Học kỳ hai, cũng vậy."

Giọng tôi không to. Tôi chỉ đọc, chậm rãi, như đọc bảng giá ngoài chợ.

Thằng Hào bật dậy, cái ghế đẩy ra kêu một tiếng két trên nền gạch.

"Chị lấy đâu ra cái đó? Chị xâm phạm đời tư người ta!"

Tôi vẫn nhìn mẹ. "Trường gửi về hộp thư gia đình. Mẹ là người giám hộ, mẹ có quyền nhận. Nhưng chắc mẹ chưa mở. Hoặc mở rồi, mẹ không muốn nói."

Mặt bà Hoa bắt đầu chuyển màu. Từ hồng hào sang một tông nhợt nhạt hơn, như da con gà vừa vặt lông.

"Con... con đừng có bịa. Em mày học hành đàng hoàng, mẹ đóng tiền đều đặn từng tháng, thầy cô không phàn nàn gì."

Tôi bấm sang trang tiếp theo. Một cái ảnh chụp màn hình, góc phải có logo trường. Tiêu đề: GIẤY XÁC NHẬN GIẢI NGÂN HỌC BỔNG.

"Đây là giấy của trường Đại học Melbourne. Số tiền: một tỷ hai trăm triệu đồng. Ngày giải ngân: cách đây đúng hai tháng. Tài khoản thụ hưởng: NGUYỄN THỊ NGỌC. Số tài khoản đuôi bốn bảy tám. Đó là tài khoản của con, mẹ mở cho con hồi con thi đại học."

Tôi xoay laptop lại cho bà nhìn rõ con dấu đỏ. "Tiền đã vào tài khoản con từ hai tháng trước. Không ai nhường được nữa. Suất này gắn với tên con, với hồ sơ của con, với học bạ của con. Mẹ xin với trường cũng vô ích thôi."

Bà Hoa không nói được câu nào. Môi bà mấp máy hai lần, như định nói "mày" rồi nuốt lại. Bàn tay đặt trên mặt bàn của bà co lại, các đốt ngón trắng ra vì bấu.

Thằng Hào thì mặt đỏ bừng, miệng há ra nhưng không thành tiếng. Nó nhìn tôi, nhìn cái màn hình, rồi nhìn mẹ nó, cầu cứu.

Tôi gấp laptop lại. Tiếng cạch của nắp máy vang lên giữa căn bếp im phăng phắc, nghe rõ hơn cả tiếng quạt trần.

"Mẹ à. Con không cần suất đó để chứng minh con giỏi. Con giỏi từ lâu rồi. Cái con cần là mẹ đừng đem con ra làm cái bảng hiệu để mẹ khoe với họ hàng, rồi sau lưng thì bảo con gái học cao không ai lấy."

Bà Hoa hít vào một hơi dài. Tôi thấy cổ họng bà nuốt xuống một cái, khó khăn.

"Con... con láo."

"Con nói sự thật thôi. Còn đây là sự thật thứ hai." Tôi chỉ tay vào thằng Hào, nó đang đứng sát tường, hai tay bám mép bàn như sắp ngã. "Em con không phải đang học năm hai. Em con bị đúp hai năm, điểm toàn ba với bốn. Mẹ đóng tiền học cho một thằng không học. Mẹ giấu họ hàng, giấu cả con, để mẹ vẫn là người mẹ có con trai học giỏi."

"Im đi!" Bà Hoa đập tay xuống bàn, bát canh chao một cái, nước tràn ra mặt bàn. "Mày có bằng chứng gì nói em mày như thế? Mày ghét em mày từ nhỏ, mày ghen!"

Tôi không đáp. Tôi chỉ chờ.

Điện thoại tôi trên bàn rung lên một cái. Rồi hai cái. Rồi ba cái liên tiếp.

Tôi với tay lấy. Màn hình sáng, một tin nhắn từ số của cô Lâm — cô giáo chủ nhiệm cấp ba, người mà mẹ tôi vẫn thường nhắc đến với giọng kính trọng mỗi khi có đám giỗ, "cô Lâm là cô giáo của con Ngọc nhà tôi, cô thương nó lắm".

Tin nhắn hiện trên màn hình khóa:

"Em ơi, cô vừa nhận được thông báo từ trường. Em trai em bị đuổi học từ năm ngoái vì gian lận thi. Trường gửi công văn về địa phương, cô thấy tên em nên nhắn hỏi thăm. Em có sao không?"

Tôi đọc chậm, từng chữ, đủ to để cả căn bếp nghe thấy.

Bà Hoa lao tới. Bà giật phắt cái điện thoại khỏi tay tôi, nhanh đến mức móng tay bà cào vào cổ tay tôi một đường rát.

Bà cúi xuống nhìn màn hình.

Tôi nhìn mặt bà.

Máu rút khỏi mặt bà Hoa như nước rút khỏi bờ ruộng mùa khô. Da bà bợt ra, hai bên thái dương nổi gân xanh, môi trên run lên từng đợt. Bà đọc đi đọc lại tin nhắn đó ba lần, ngón tay cái bà đặt lên màn hình như muốn xóa nó đi, nhưng nó vẫn nằm đó, rành rành, từng chữ một.

"Không... không phải vậy đâu. Cô Lâm này... cô ấy..."

Giọng bà nhỏ dần, nhỏ dần, cho đến khi chỉ còn là tiếng thở.

Thằng Hào đứng im như tượng. Nó nhìn mẹ nó, rồi nhìn tôi, rồi nhìn cái điện thoại trong tay mẹ. Lần đầu tiên trong đời tôi thấy nó không nói được một câu nào.

Tôi ngồi xuống, kéo bát canh lại gần, tiếp tục ăn. Nước canh đã nguội, nhưng tôi vẫn ăn, chậm rãi, từng thìa một, giữa căn bếp mà không ai dám thở mạnh.

Bà Hoa vẫn đứng đó, tay cầm điện thoại, mặt trắng như tờ đơn bà in buổi chiều.

Rồi bà ngẩng lên.

"Mày... mày biết chuyện này từ bao lâu rồi?"

Tôi đặt thìa xuống. Nhìn bà.

"Con biết từ hồi con nhận được giấy giải ngân, hai tháng trước. Cô Lâm nhắn cho con hôm đó luôn. Con giữ trong máy suốt hai tháng, chờ xem mẹ có tự nói ra không."

Bà Hoa lùi lại một bước. Lưng bà chạm vào cái tủ lạnh cũ, phát ra một tiếng cộp trầm.

"Vậy là... mày chờ. Mày chờ mẹ mày mở miệng, rồi mày bày ra cái trò này."

Tôi đứng dậy, thu bát của mình lại.

"Con không bày trò gì cả, mẹ. Con chỉ trả lời câu mẹ hỏi thôi. Mẹ hỏi con có ký không. Con trả lời bằng sự thật."

Tôi bước về phía cửa phòng. Đến bậu cửa, tôi dừng lại, quay đầu.

"Mà mẹ này. Cái suất học bổng đó, con đã đóng tiền đặt cọc ký túc xá bên Úc rồi. Ba trăm triệu. Con làm thêm tích cóp hai năm mới đủ. Mẹ có giật được tiền khỏi tài khoản con thì cũng không lấy lại được chỗ đặt cọc đâu."

Bà Hoa mở miệng, nhưng không thành tiếng.

Điện thoại trong tay bà rung lên lần nữa. Một tin nhắn mới.

Tôi không cần nhìn cũng biết đó là ai. Cô Lâm luôn nhắn tiếp khi thấy chưa được trả lời.

Bà Hoa cúi xuống nhìn màn hình. Vai bà sụp xuống.

Rồi bà ngẩng phắt lên, mắt trợn tròn nhìn tôi, giọng run rẩy không còn giữ được cái oai của người mẹ cả xóm:

"Cô Lâm... cô ấy nói cô ấy có giấy tờ. Cô ấy nói... cô ấy nói cô ấy sẽ gửi hết cho họ hàng."

Bà chìa cái điện thoại về phía tôi, như thể nó là một con vật cắn người.

"Cô ấy nói cô ấy đã chụp lại công văn của trường. Cô ấy nói... cô ấy nói cô ấy không thể im được nữa."

Căn bếp im như tờ. Tôi nhìn cái điện thoại, rồi nhìn mặt mẹ tôi — cái mặt mà sáng nay còn tươi cười khoe con gái với hàng xóm.

Mẹ tôi giật lấy điện thoại khỏi tay tôi lần nữa, lần này chặt hơn, và bấm nút nguồn, tắt phụt màn hình.

Nhưng cái tin nhắn đó, tôi đã kịp đọc hết.

Và tôi biết, từ đêm nay, cái sĩ diện mà mẹ tôi gìn giữ suốt hai mươi năm… sẽ không còn chỗ nào để trốn.