Món quà tốt nghiệp
Mẹ tôi vốn nổi tiếng tiết kiệm đến mức đi chợ phải mặc cả từng đồng, vậy mà vào ngày tôi tốt nghiệp đại học, bà lại tặng tôi một cuốn sổ.
"Quỹ thời gian tình thân," bà nói, đẩy cuốn sổ bìa da nâu về phía tôi. "Từ nay mỗi lần gọi điện, con trả mẹ mười lăm phút."
Tôi nhìn cuốn sổ. Tổng cộng bốn mươi tám trang. Bìa da thật, không phải loại giả. Mẹ tôi sẵn sàng chi tiền cho một cuốn sổ bìa da trong khi cả đời bà vẫn dùng túi nilon rách để đựng thức ăn thừa.
"Con trả... bằng gì ạ?"
"Bằng thời gian." Bà mở trang đầu, đặt bút bi lên. "Mẹ ghi hết. Từ nhỏ tới giờ. Mỗi lần mẹ bỏ công chăm con, mỗi lần mẹ thức đêm trông con ốm..."
"Con có ốm bao giờ đâu ạ?"
"Mười bốn tuổi, sốt xuất huyết, ba ngày." Bà gõ bút xuống mặt giấy. "Ghi sẵn rồi."
Phía sau lưng tôi, cả hội trường đang rộn ràng tiếng chụp ảnh. Đám bạn cùng khóa ôm hoa, ôm bố mẹ, cười rạng rỡ. Riêng tôi đứng giữa sân trường, tay cầm một cuốn sổ ghi nợ.
"Để con biết quý trọng thời gian của mẹ," bà nói tiếp, giọng nhẹ nhàng như đang răn dạy một đứa trẻ. "Chứ con cứ gọi điện linh tinh, mẹ mất thời gian lắm."
Mười lăm phút cho một cuộc gọi. Mỗi lần mẹ gọi thì trừ mười phút.
Tôi còn chưa kịp hỏi cụ thể cách thức trả nợ, bà đã cất cuốn sổ vào túi xách, vỗ vai tôi một cái.
"Thôi về đi, mẹ còn phải đi chợ. Chiều nay thịt bò lại tăng giá."
…
Ba năm sau, tôi nằm trên giường bệnh, bụng đau quặn đến mức không thở nổi. Điện thoại trong tay run bần bật, tôi gõ được đúng một dòng: "Mẹ ơi con đau bụng quá, con vào viện rồi."
Màn hình sáng lên sau bốn mươi giây.
"Mẹ đang bận, trừ vào quỹ sau."
Tôi nằm nhìn trần nhà bệnh viện, dưới ánh đèn huỳnh quang trắng toát, mùi cồn sát trùng xộc lên mũi. Y tá đẩy xe vào, hỏi tôi có người nhà chưa.
Tôi chỉ chờ có thế.
Tôi nhắn cho Khang một dòng: "Chụp màn hình giúp em." Rồi gửi sang văn phòng luật sư.
Mổ cấp cứu lúc mười giờ đêm. Khang ngồi ngoài hành lang suốt bốn tiếng, đến khi tôi tỉnh dậy, anh cầm điện thoại, gương mặt lạnh tanh.
"Ảnh chụp gửi rồi," anh nói. "Luật sư bảo có căn cứ."
Tôi khẽ cười, vết mổ nhói lên. Đó là chuyện của ba năm sau. Còn bây giờ, hãy quay lại ngày tôi nhận cuốn sổ.
Số 1.
Hôm đó tôi về nhà trọ, ngồi nhìn cuốn sổ photo mà mẹ đưa kèm. Bản gốc bà giữ. Bản photo cho tôi "để con theo dõi".
Trang một, dòng đầu tiên, nét chữ mẹ tôi ngay ngắn như giáo viên:
"Ngày 15/7/2022. Lập quỹ. Con gái nhận bằng tốt nghiệp. Mẹ dự lễ hai tiếng, trừ vào quỹ: hai tiếng làm tròn = 120 phút."
Tôi đọc lại lần nữa.
Dự lễ tốt nghiệp của con, mẹ cũng tính vào quỹ.
"Ba ngày con sốt xuất huyết năm mười bốn tuổi: 72 giờ. Quy đổi: con nợ mẹ 72 giờ."
Tôi nhớ năm đó. Tôi sốt lúc mười bốn tuổi, nằm ở nhà, mẹ để một hộp sữa bên cạnh rồi đi làm. Tối về bà nấu cháo. Ba ngày. Có lẽ là vậy. Tôi không nhớ rõ vì lúc đó tôi quá mê man.
Nhưng tôi nhớ rõ hơn một chuyện khác, vào năm tôi mười lăm tuổi. Tôi ốm, nằm nhà. Mẹ đi Đà Nẵng năm ngày với hội phụ nữ phường. Tôi tự nấu mì gói, ăn hết cả thùng.
Trong sổ không có dòng nào ghi lại chuyện đó.
Tôi lật tiếp. "Con gọi điện hỏi thăm mẹ tháng 8/2022: 3 cuộc x 15 phút = 45 phút."
Tôi nhớ ba cuộc gọi đó. Cuộc thứ nhất tôi hỏi mẹ đã ăn cơm chưa. Cuộc thứ hai hỏi mẹ có khỏe không. Cuộc thứ ba, mẹ gọi lại bảo tôi mua hộ hộp sữa bột cho bà nội.
Cuộc thứ ba mẹ gọi. Đáng lẽ phải trừ mười phút. Bà lại ghi thành cộng mười lăm.
Tôi gấp cuốn sổ photo lại. Ngồi im.
Ngoài cửa sổ nhà trọ, hàng xóm đang cãi nhau vì tiền điện. Tiếng chửi bới vọng qua bức tường mỏng. Tôi không nghe thấy gì. Tôi đang nghĩ đến một chuyện khác.
Mẹ tôi có một cái két sắt.
Tôi biết vì hôm về ăn giỗ, tôi vào phòng bà lấy cái quạt, thấy một chiếc két đen nằm chễm chệ dưới gầm giường. Két sắt mới, tem còn nguyên, vẫn còn nguyên lớp nilon bọc ngoài.
Nhà tôi không có vàng. Không có giấy tờ nhà đất, vì nhà là của bà nội. Cũng chẳng có món đồ quý giá nào ngoài cái tủ lạnh cũ kêu rền rĩ như máy cày.
Vậy mẹ mua két sắt làm gì?
Tôi hồi tưởng lại buổi chiều hôm đó. Bà mở két, cẩn thận đặt cuốn sổ bìa da nâu vào trong, xoay chìa khóa hai vòng rồi cất chìa vào túi áo ngực.
Tôi đứng ở cửa, hỏi: "Mẹ mua két sắt làm gì thế?"
"Để đồ quan trọng."
"Đồ gì quan trọng hả mẹ?"
Bà nhìn tôi, mắt nheo lại. "Con không cần biết."
Rồi bà đi ra bếp. Tôi đứng lại, nhìn cái két. Trong đó có cuốn sổ ghi lại từng phút giây bà dành cho tôi. Từng phút một. Hai tiếng dự lễ tốt nghiệp. Ba ngày sốt xuất huyết. Ba cuộc gọi điện hỏi thăm.
Và có lẽ, còn vài dòng nữa tôi chưa đọc tới.
Tôi lục lại cuốn sổ photo trong cặp. Lật đến trang cuối cùng.
Chữ mẹ tôi ở dòng cuối, viết bằng mực đỏ:
"Thời gian chăm sóc con ốm: 3 ngày (quy đổi 72 giờ)."
Bên dưới, một nét bút khác mảnh hơn, có vẻ viết sau:
"Đã trừ vào quỹ."
Tôi nhìn chằm chằm vào dòng chữ đó. Ba ngày. Tôi ốm ba ngày hồi mười lăm tuổi. Mẹ đi Đà Nẵng. Tôi ăn mì gói.
Tôi không nhớ mẹ đã chăm sóc mình vào ngày nào trong ba ngày đó.
Nhưng cuốn sổ ghi nhớ.
Và cái két sắt thì canh giữ nó.
Tôi gấp cuốn sổ lại, nhét vào ngăn bàn. Ngoài kia, hàng xóm đã thôi cãi vã, tiếng quạt máy kêu rè rè. Tôi ngồi im trong căn phòng trọ mười hai mét vuông, nhìn cái bàn nhựa rẻ tiền, nhìn cái ấm đun nước sứt mẻ, nhìn cuốn sổ photo nằm đó.
Mẹ tôi tiết kiệm đến mức dùng lại túi nilon rách. Vậy mà bà lại mua một chiếc két sắt.
Chỉ để cất một cuốn sổ.
Tôi lấy điện thoại ra, nhắn cho Khang: "Anh biết chỗ nào bán két sắt rẻ không?"
"Em mua két sắt làm gì?"
"Em không mua. Em hỏi cho biết."
Tôi không nói cho Khang biết mẹ tôi có két sắt. Chưa cần thiết. Nhưng tôi đã bắt đầu suy nghĩ về những điều khác.
Một cuốn sổ ghi nợ thời gian. Một cái két sắt canh giữ nó. Một người mẹ tính toán từng phút dự lễ tốt nghiệp của con.
Tôi cầm bút, mở cuốn sổ photo, lật đến trang trắng cuối cùng.
Rồi tôi viết dòng đầu tiên của mình:
"Ngày 15/7/2022. Con nhận quỹ. Mẹ dự lễ tốt nghiệp hai tiếng. Con trả mẹ hai tiếng."
Tôi dừng lại. Nhìn dòng chữ mình vừa viết.
Rồi tôi gạch một đường ngang qua.
Không. Tôi không trả bằng cách đó.
Tôi gấp cuốn sổ, cất vào ngăn kéo, khóa lại.
Đêm đó tôi nằm mơ thấy cái két sắt. Nó mở ra, bên trong trống rỗng, chỉ có một tờ giấy ghi: "Con nợ mẹ một đời."
Tôi tỉnh dậy lúc ba giờ sáng, mồ hôi ướt đẫm lưng áo.
Mẹ tôi cẩn thận đến mức mua két sắt chỉ để cất cuốn sổ đó.