Quỹ thời gian mới

Tôi bấm nghe.

"Con nghe đây, bà."

Đầu dây bên kia im lặng vài giây. Rồi giọng bà nội vang lên, khô và chậm, kiểu giọng của người già đã thuộc lòng từng chữ mình sẽ nói.

"Ngọc. Bà không ngờ con lại đi đến nước này. Con đem chuyện trong nhà ra giữa họ hàng. Con làm bà già này không còn mặt mũi nào nhìn ai."

Tôi nhìn ra cửa sổ xe buýt. Đèn đường vàng vọt trôi qua, từng vệt một.

"Bà ơi, con hỏi bà một câu thôi." Tôi nói. "Cái dòng 'tiền chăm sóc bà nội mười năm, quy ra năm trăm triệu' — bà viết hay mẹ con viết?"

Bên kia im bặt.

Tôi nghe tiếng thở của bà, ngắt quãng, như có gì mắc ở cổ.

"Con đừng có láo." Giọng bà trầm xuống. "Bà nuôi con từ bé. Bà cho con ăn học. Bà không nợ gì con hết."

"Con đâu nói bà nợ con." Tôi giữ giọng mình phẳng như tờ giấy. "Con chỉ hỏi dòng đó ai viết. Bà không trả lời được, thì con hiểu rồi."

Mẹ tôi bên cạnh quay sang, đưa tay định giật điện thoại. Tôi lắc đầu, giữ máy sát tai.

"Cái sổ đó," bà nội nói, giọng đã run, "là để dạy con biết thời gian quý giá. Bà với mẹ con chỉ..."

"Nhưng nó có hai lớp chữ, bà ạ." Tôi cắt ngang. "Một lớp mực xanh của bà. Một lớp mực đen của mẹ con. Nghĩa là chuyện này không phải một người làm. Nghĩa là bà và mẹ con cùng dựng lên một cuốn sổ để bắt con trả nợ thứ con không hề vay."

Đầu dây bên kia thở dốc.

Rồi bà dập máy.

Tôi cầm điện thoại, nhìn màn hình tối đen. Mẹ tôi vẫn ngồi bên cạnh, hai tay đặt lên đùi, bàn tay nắm chặt.

"Mẹ xin lỗi." Mẹ nói, rất khẽ.

Tôi quay sang nhìn mẹ. Đèn đường hắt qua cửa kính, chạy qua mặt mẹ từng vệt sáng tối.

"Mẹ đừng xin lỗi con bây giờ." Tôi nói. "Mình về nhà đã."

Một tháng sau.

Tôi nhớ hôm đó là thứ Bảy, trời se se lạnh, cái lạnh đầu đông Sài Gòn, loại lạnh không đủ để mặc áo khoác nhưng đủ để người ta ngồi quán cà phê lâu hơn bình thường.

Khang chở tôi đến phòng trọ cũ của tôi, căn phòng mà tôi đã trả tiền thuê thêm hai tháng dù chẳng còn ở.

"Em chắc chứ?" Khang hỏi, dựng chân chống xe.

"Chắc."

Mẹ tôi đã đứng đợi trước cửa từ bao giờ. Bà mặc chiếc áo sơ mi xám đã sờn cổ, tay ôm một cái túi vải.

Trong túi là cuốn sổ.

Bốn mươi tám trang, bìa da nâu, đúng cuốn mà tôi đã photo khổ A3 rồi đọc từng dòng trước mặt mười hai người họ hàng cách đây đúng một tháng.

Mẹ đặt túi lên bàn. Bàn nhựa cũ, một góc kê bằng tờ báo gấp.

"Con ngồi đi." Mẹ nói với tôi. Rồi quay sang Khang. "Cháu cũng ngồi."

Khang kéo ghế, ngồi xuống cạnh tôi. Anh không nói gì. Anh chỉ đặt tay lên bàn, ngón tay gõ nhẹ một nhịp, hai nhịp — cái thói quen của anh mỗi khi chờ đợi điều gì đó quan trọng.

Mẹ mở túi vải, lấy cuốn sổ ra.

Tôi nhìn bìa da nâu. Chỗ góc dưới có một vết xước nhỏ, vết xước mà tôi biết rõ, vì hồi mười bốn tuổi tôi đã từng lén mở cuốn này ra xem khi mẹ đi vắng, rồi làm rách nó, rồi dán lại bằng băng keo trong.

Mẹ lật sổ, mở trang đầu tiên.

"Ngọc." Mẹ nói. "Mẹ đọc cho con nghe một lần nữa nhé."

"Không cần đâu mẹ."

"Không, mẹ phải đọc." Mẹ đặt ngón tay lên dòng chữ. "Ngày mười lăm tháng bảy năm hai ngàn không trăm hai mươi hai. Con tốt nghiệp. Mẹ lập cuốn sổ này. Quy định: mỗi lần con gọi điện, con trả mười lăm phút. Mỗi lần mẹ gọi, mẹ trừ mười phút."

Giọng mẹ đều đều, như đọc biên bản.

"Trang thứ hai. Ngày mười bảy tháng bảy. Con gọi mười hai phút. Mẹ ghi mười lăm. Con nợ mẹ ba phút."

Tôi nhìn ngón tay mẹ trượt xuống từng dòng. Nét chữ của mẹ, nét chữ của bà nội, hai thứ mực đan vào nhau trên cùng một trang.

"Trang thứ ba mươi bảy. Ngày hai mươi tháng mười năm hai ngàn không trăm hai mươi lăm. Con nhập viện. Mẹ ghi: 'Mẹ đang bận, trừ vào quỹ sau'."

Mẹ dừng lại. Ngón tay mẹ vẫn đặt trên dòng chữ đó, không nhấc lên.

"Đến đây thì mẹ dừng." Mẹ nói.

Rồi mẹ cầm cuốn sổ lên.

Hai tay mẹ nắm hai bên gáy sổ. Mẹ nhìn tôi một cái, rất nhanh, như thể đang xin phép.

"Con cho mẹ xé không?"

Tôi gật đầu.

Mẹ xé.

Tiếng giấy rách khô, dứt khoát, đi từ gáy sổ xuống. Rồi mẹ gấp đôi, xé lần nữa. Rồi lần nữa. Từng nắm giấy vụn rơi xuống mặt bàn nhựa, rơi cả vào góc báo gấp bên dưới.

Khang ngồi im. Tôi thấy bàn tay anh ngừng gõ.

Mẹ xé đến trang cuối là bìa trong dán liền gáy có hai lớp mực.

Bốn mươi tám trang. Thành một đống giấy vụn trên bàn.

"Từ nay," mẹ nói, giọng đã khàn, "mẹ sẽ không tính toán với con nữa."

Tôi nhìn đống giấy vụn. Trong đó có dòng chữ "thời gian chăm sóc con ốm: ba ngày, quy đổi bảy mươi hai giờ". Trong đó có dòng "mẹ đang bận, trừ vào quỹ sau". Trong đó còn có cả những dòng tôi chưa từng đọc, những dòng mẹ ghi về tôi hồi còn nhỏ, khi tôi chưa biết đọc.

Tôi không biết mẹ có ghi những dòng đó thật không. Nhưng đống giấy vụn thì có thật. Nó nằm đó, trên bàn nhựa, dưới ánh đèn huỳnh quang vàng vọt của căn phòng trọ cũ.

"Mẹ." Tôi nói. "Mẹ có biết vì sao con tức không?"

Mẹ nhìn tôi.

"Không phải vì tiền. Không phải vì mười lăm phút hay ba phút." Tôi nói. "Mà vì có những lúc con cần mẹ thật, mẹ lại ghi vào sổ. Con nhập viện. Con mổ. Con nằm một mình ở phòng bệnh, nhìn trừng trừng vào trần nhà, và mẹ nhắn 'trừ vào quỹ sau'."

Mẹ cúi đầu. Vai mẹ run lên một cái, rất nhỏ.

"Mẹ biết." Mẹ nói. "Mẹ biết mà."

"Vậy tại sao mẹ làm?"

Mẹ im lặng một lúc lâu. Đèn huỳnh quang kêu rè rè trên đầu.

"Vì bà nội." Mẹ nói. "Vì mẹ lớn lên trong cái nhà đó. Mẹ quen tính toán. Mẹ quen nghĩ mọi thứ phải có giá. Mẹ không biết làm cách nào khác."

Tôi nhìn mẹ. Lần đầu tiên trong đời, tôi nhìn mẹ không phải như một người mẹ, mà như một người đàn bà từng bị bẻ cong từ bé, từng học cách yêu thương bằng cách ghi chép.

"Mẹ ơi." Tôi nói. "Con không cần mẹ trả nợ con. Con chỉ cần mẹ đừng ghi sổ nữa."

Mẹ gật đầu. Nước mắt chảy xuống, mẹ không quệt.

Khang đứng dậy, đi ra ngoài một lúc. Anh quay lại với ba ly trà đá từ quán đầu hẻm, đặt lên bàn, bên cạnh đống giấy vụn.

"Cô uống đi ạ." Anh nói với mẹ. Rồi quay sang tôi. "Em cũng uống."

Tôi cầm ly trà. Nước đá chạm vào tay, lạnh buốt.

Hai tuần sau, tôi chuyển ra ở riêng.

Căn hộ nhỏ trên tầng ba, một phòng ngủ, ban công hướng về phía chợ. Tiền thuê bốn triệu rưỡi một tháng. Tôi trả bằng lương kế toán ở công ty An Phú, chị Thảo duyệt cho tôi tăng ca hai buổi tối một tuần.

Khang giúp tôi khuân đồ. Anh vác cái tủ nhựa lên cầu thang, mồ hôi chảy xuống thái dương.

"Em có biết là em giành mất phần việc của anh không?" Anh nói, đặt tủ xuống.

"Anh là luật sư, đâu phải thợ khuân vác."

"Luật sư tập sự." Anh sửa. "Tập sự thì phải khuân vác."

Tôi cười. Cái cười đầu tiên trong nhiều tuần.

Mẹ đến thăm tôi vào Chủ nhật đầu tiên.

Bà mang theo một nồi canh chua, đi xe buýt hai chuyến. Bà đặt nồi lên bếp ga của tôi, rồi đứng nhìn quanh căn hộ, nhìn cái ban công nhỏ, nhìn cái bàn ăn kê sát tường.

"Nhỏ." Mẹ nói.

"Nhưng của con." Tôi nói.

Mẹ gật đầu. Bà không nói thêm gì.

Mẹ ngồi xuống cái ghế nhựa tôi mua ở chợ, rót canh ra bát. Tôi múc cơm. Hai mẹ con ăn trong im lặng, nhưng cái im lặng này khác với trước kia. Trước kia im lặng là để tránh nói ra những điều không nên nói. Bây giờ im lặng là để khỏi phải nói ra những điều đã hiểu rồi.

"Mẹ ăn thêm không?" Tôi hỏi.

"Ừ. Cho mẹ thêm nửa bát."

Tôi múc thêm. Mẹ ăn hết.

Từ đó, Chủ nhật nào mẹ cũng đến. Có hôm mang canh, có hôm mang cá kho, có hôm chỉ mang theo một túi xoài chín mua ở chợ đầu mối. Tôi không hỏi mẹ mất bao nhiêu thời gian đi lại. Mẹ không ghi vào đâu cả.

Có lần tôi gọi điện cho mẹ lúc mười một giờ đêm, chỉ để hỏi cái công thức nấu canh chua.

"Con không ngủ được." Tôi nói. "Con nhớ mẹ nấu canh chua có cái gì chua chua, không phải me."

"Là lá giang." Mẹ nói. "Mẹ để trong ngăn đá, con qua lấy."

"Giờ này con qua làm gì. Mai con qua."

"Ừ. Mai qua."

Tôi nằm xuống, điện thoại vẫn để trên gối.

"Mẹ ơi."

"Sao con?"

"Con gọi mẹ mười một phút rồi đấy."

Bên kia im lặng một chút. Rồi mẹ cười. Tiếng cười của mẹ qua điện thoại nghe như tiếng thở dài.

"Con ranh." Mẹ nói. "Ngủ đi."

Tôi cúp máy. Nằm nhìn trần nhà. Căn hộ tầng ba, trần thấp, có một vết ố vàng hình con bướm.

Tôi ngủ được.

Chuyện bà nội thì tôi biết qua dì Lan.

Dì nhắn cho tôi một tuần sau buổi họp mặt. Giọng văn của dì lộn xộn, câu được câu chăng, nhưng đủ để tôi hình dung.

Bà nội gọi cho tất cả các nhà. Bà kể rằng con dâu bà — tức mẹ tôi — ăn cắp tiền của bà. Rằng cháu gái bà — tức tôi — đòi kiện bà ra tòa. Rằng cả họ đang chống lại một bà già tám mươi tuổi.

Ba ngày sau, không ai đến thăm bà nữa.

Bà cô họ bên nội, người từng gật gù ở buổi họp mặt, nhắn vào nhóm họ hàng: "Thôi, chuyện nhà ai nấy lo. Tôi không dính vào."

Chú út thì gọi cho mẹ tôi, hỏi thẳng: "Chị ơi, cái dòng năm trăm triệu trong sổ là thật hả chị?" Mẹ tôi nói thật. Chú im lặng rồi cúp máy.

Tết Dương lịch năm đó, bà nội ngồi một mình trong căn nhà cấp bốn ở cuối hẻm. Tôi biết vì dì Lan kể. Dì nói bà nấu một nồi thịt kho, ăn ba ngày không hết, rồi đổ đi.

Tôi nghe, không nói gì.

Có lần, trên đường đi chợ, tôi đi ngang qua nhà bà. Tôi đứng bên kia đường, nhìn cái cổng sắt sơn xanh đã bong tróc.

Tôi không bước vào.

Không phải vì tôi muốn trừng phạt bà. Mà vì tôi không còn gì để nói với bà nữa. Cái sổ đã xé rồi. Những dòng chữ đã đọc rồi. Mọi thứ đã nói hết rồi.

Có những người, khi bạn lấy đi cái quyền kiểm soát của họ, thì giữa bạn và họ không còn gì cả. Không phải vì bạn ác. Mà vì cái mối quan hệ đó vốn dĩ chỉ được dựng trên quyền kiểm soát.

Tôi đi tiếp. Không ngoái lại.

Tháng Ba năm sau, Khang đưa tôi đi ăn ở một quán bún riêu trên đường Võ Văn Kiệt.

Anh gọi hai tô, thêm một đĩa rau muống luộc. Anh ăn chậm, kiểu người ăn có tính toán.

"Ngọc." Anh nói, giữa hai gắp bún. "Năm sau mình cưới nhé."

Tôi ngừng nhai.

"Anh nói gì?"

"Anh nói năm sau mình cưới." Anh đặt đũa xuống. "Anh tính rồi. Anh tập sự xong tháng Chín. Lương lên được bảy triệu. Em ở An Phú hai năm rồi, xin lên chính thức thì được tám triệu. Cộng lại mười lăm triệu một tháng. Thuê cái hộ hai phòng ngủ bốn triệu. Còn lại đủ sống."

"Anh tính hết rồi." Tôi nói.

"Anh là luật sư. Anh phải tính."

"Luật sư tập sự."

"Tập sự cũng phải tính."

Tôi cười. Tôi cầm đũa lên, gắp một miếng riêu.

"Anh không định hỏi ý em à?"

"Anh hỏi rồi đấy thôi."

Tôi nhìn anh. Cái kiểu nói chuyện của anh, ngắn, gọn, không một chữ thừa. Hồi tôi nhập viện, anh là người chụp ảnh tin nhắn của mẹ, gửi cho luật sư, rồi ngồi ngoài phòng mổ bốn tiếng đồng hồ. Hồi tôi đọc cuốn sổ trước mặt mười hai người, anh ngồi ở góc, cầm bản photo khổ A3, lật từng trang theo đúng nhịp tôi đọc.

Anh chưa bao giờ nói "anh thương em" theo cái kiểu người ta vẫn nói. Anh chỉ có mặt.

"Ừ." Tôi nói. "Năm sau cưới."

Khang gật đầu. Rồi anh ăn tiếp. Tôi thấy khóe miệng anh nhếch lên một chút, cái nhếch anh tưởng là kín đáo.

Tối hôm đó, tôi ngồi ở ban công căn hộ.

Tôi mở ngăn kéo, lấy ra một cuốn sổ mới.

Cuốn này tôi mua ở nhà sách gần chợ, bìa cứng màu xanh rêu, không có da, không có két sắt, không có ai ghi hộ. Tôi mua nó bằng tiền của tôi, ba mươi lăm ngàn, hóa đơn tôi vẫn giữ.

Tôi mở trang đầu tiên.

Trang trắng. Không có dòng "Quỹ thời gian tình thân — lập ngày...". Không có chữ mực xanh nào run run. Không có chữ mực đen nào đều tăm tắp.

Tôi cầm bút. Cây bút bi xanh, loại bốn ngàn một cây, tôi mua cả lố ở chợ.

Tôi viết.

Nét chữ của tôi không đẹp. Hồi nhỏ mẹ từng nói chữ tôi như gà bới, mẹ đã định ghi vào sổ "thời gian dạy con viết chữ", nhưng hồi đó chưa có sổ.

Tôi viết dòng đầu tiên:

"Quỹ thời gian yêu thương — không giới hạn."

Tôi nhìn dòng chữ đó một lúc. Ánh đèn ban công vàng, hắt xuống trang giấy.

Rồi tôi viết dòng thứ hai, nhỏ hơn, ở góc dưới trang:

"Người lập: Ngọc. Ngày lập: hôm nay. Không có ngày hết hạn."

Tôi gấp sổ lại, đặt lên bàn.

Điện thoại rung. Mẹ gửi tin nhắn: "Mai mẹ qua, mẹ nấu bún bò. Con muốn đưa không?"

Tôi nhắn lại: "Con ăn. Mẹ qua sớm nhé, con dậy từ bảy giờ."

Rồi tôi ngồi đó, nhìn cái sổ xanh rêu trên bàn, nghe tiếng chợ đêm dưới kia vọng lên, tiếng người bán hàng rao, tiếng xe máy, tiếng ai đó cười.

Tôi chợt nghĩ: hồi nhỏ, tôi từng ước mẹ đừng bao giờ ghi sổ.

Bây giờ tôi hiểu — cái sổ không phải là thứ tôi cần xé. Cái tôi cần là cái quyền được mở một cuốn sổ của riêng mình.

Và tôi đã mở nó.

Trang đầu tiên. Không giới hạn.

Hết.