Đối chất với bà nội

"Tao đã nuôi mày từng ngày từ khi mày còn đỏ hỏn. Tao có quyền đòi."

Bà nội nói xong câu đó thì ngồi xuống. Chiếc ghế gỗ lim kêu lên một tiếng dưới sức nặng của bà. Bà vuốt lại vạt áo, đặt hai tay lên đầu gối, đúng cái dáng bà vẫn ngồi mỗi lần họp họ.

Mười hai người trong nhà. Không ai nhúc nhích.

Tôi đứng giữa sân, tập giấy photo khổ A3 vẫn cầm trên tay. Gió tháng mười một thổi qua, lật một tờ, tôi phải giữ lại.

"Bà nói đúng." Tôi nói. "Bà nuôi con. Con không chối."

Mẹ tôi ngồi ở bộ ghế bên phải, tay bấu vào thành ghế. Mặt bà không còn vẻ dàn sẵn nước mắt nữa. Từ lúc bà thú nhận với tôi ở nhà, bà chưa rơi một giọt nào.

"Nhưng bà ơi." Tôi bước lên một bước. "Con có mấy câu hỏi. Bà trả lời giúp con."

Bà nội nhướng một bên lông mày. Lông mày bạc trắng nhướng lên như thách thức.

"Lương hưu của ông bà một tháng bao nhiêu?" Tôi hỏi.

Im lặng. Dì Lan ngừng khuấy trà.

"Tao hỏi mày hỏi cái đó làm gì?"

"Bà cứ trả lời."

Bà nội nhìn quanh một vòng. Chắc bà tính xem ai trong đám này sẽ phản ứng. Không ai phản ứng. Bà hắng giọng.

"Hơn mười hai triệu." Bà nói, giọng vẫn ngọt. "Nhưng tao để dành. Tao không tiêu hoang."

"Con biết." Tôi gật. "Mười hai triệu một tháng, mười năm nay. Bà không phải lo cơm áo. Bà không phải lo thuốc men. Bà không phải lo gì cả."

"Thì sao?"

"Vậy năm trăm triệu bà đòi mẹ con vì công chăm sóc bà mười năm…" Tôi dừng lại đúng một nhịp. "Là tiền gì?"

Có tiếng ghế kéo trên nền gạch. Một người bên trái, tôi không quay lại nhìn.

"Tao nuôi nó. Nuôi con dâu." Bà nội nói, giọng bắt đầu cao lên. "Nuôi từ ngày nó bước chân vào nhà này. Cơm nó ăn, nước nó uống, cái giường nó nằm—"

"Mẹ con nấu cơm cho bà." Tôi cắt ngang. "Mười năm. Ngày ba bữa. Bà đau lưng, mẹ con xoa dầu. Bà mổ ruột thừa năm ngoái, mẹ con nằm viện ba đêm, ngủ trên cái ghế nhựa ngoài hành lang."

Tôi lật tờ giấy trên tay. Không phải tờ sổ. Tờ khác.

"Đây là giấy ra viện của bà, tháng chín năm ngoái. Người ký bên cạnh: Hạnh." Tôi giơ lên. "Không có tên bà. Không có tên ai khác."

Bà nội nhìn tờ giấy. Rồi bà nhìn mẹ tôi. Ánh mắt đó tôi biết — ánh mắt bà vẫn dùng để bắt mẹ tôi cúi đầu.

Lần này mẹ tôi không cúi.

"Mẹ nó chăm tao là phận con dâu." Bà nội nói. "Phận. Không có công."

"Vậy công của mẹ con tính bằng gì?" Tôi hỏi. "Bà đòi mẹ con năm trăm triệu vì bà nuôi mẹ con. Thế mười năm mẹ con chăm bà, bà trả mẹ con bao nhiêu?"

"Tao không nợ nó."

"Bà không nợ." Tôi gật. "Nhưng bà ghi vào sổ."

Tôi lật tiếp. Tờ này tôi để riêng, tờ có cái ghim giấy đánh dấu.

"Trang bốn mươi hai." Tôi đọc. "Dòng chữ mực xanh, nét chữ của bà. 'Tiền công chăm sóc mẹ chồng: mười năm. Quy đổi: năm trăm triệu đồng. Trừ dần vào Quỹ thời gian tình thân của con dâu.'"

Tôi ngẩng lên.

"Bà viết dòng này năm nào?"

Bà nội không trả lời. Ngón tay bà gõ lên đầu gối, gõ đều, tôi đếm được ba nhịp.

"Con hỏi lại." Tôi nói. "Bà viết năm nào?"

"Tao viết hồi nào thì mặc tao."

"Bà viết tháng ba năm 2023." Tôi nói. "Con biết vì con có tờ giấy khác. Tờ giấy bà đưa mẹ con ký, có ghi ngày. Mẹ con không nhớ, nhưng con giữ."

Tôi rút trong cặp ra một tờ giấy nhàu, mép đã ố vàng. Tờ giấy mẹ tôi từng đưa tôi ký hồi tôi mười bốn tuổi, cái ngày tôi nằm viện vì bỏng nước sôi.

"Tháng ba năm 2023." Tôi lặp lại. "Đó là tháng bà đi du lịch. Bà đi mười ngày."

Cả sân im phăng phắc.

Rồi dì Lan buột miệng: "Chị đi Đà Nẵng mà."

Bà nội quay phắt sang dì Lan. Dì Lan cúi gằm, tay vẫn cầm cái thìa khuấy trà, khuấy như thể trong giữa ly có gì đó cần hòa tan.

"Con có ảnh." Tôi nói.

Tôi đặt lên bàn cái điện thoại, màn hình sáng. Tấm ảnh chụp bãi biển, cát trắng, phía sau là dãy ghế dù xanh. Bà nội đứng giữa, mặc áo hoa, cười. Một người đàn bà khác đứng cạnh, tôi không biết tên.

"Bà chụp ngày mười hai tháng ba." Tôi nói. "Còn đây—" Tôi bấm sang tấm thứ hai. "Đây là tin nhắn mẹ con nhận được hôm đó. 'Mẹ đi công chuyện, con ở nhà tự lo.'"

Tôi đặt điện thoại xuống. Không ai với tay lấy. Nhưng mười hai cái đầu đều nghiêng về phía màn hình.

"Ba ngày." Tôi nói. "Trong sổ ghi 'Thời gian chăm sóc con ốm: ba ngày, quy đổi bảy mươi hai giờ.' Nhưng ba ngày đó con ở nhà một mình. Con mười bốn tuổi. Con tự nấu mì gói, đổ nước sôi vào chân—"

Tôi kéo ống quần lên. Vết sẹo vẫn còn đó, một mảng da láng bóng, nhăn nheo, chạy từ mắt cá lên tới bắp chân.

"Đây là vết bỏng đó, bà ạ. Con tự bôi thuốc. Con tự đi bộ ra hiệu thuốc đầu ngõ. Mẹ con về nhà ba ngày sau, mở sổ ra, ghi thêm một dòng: 'Đã chăm con ốm.'"

Tôi buông ống quần xuống.

"Rồi sau đó, mẹ con ghi tiếp. 'Trừ vào quỹ: bảy mươi hai giờ.'"

Sân nhà bà nội có một cây bàng già. Lá rụng đầy, không ai quét từ sáng. Một chiếc lá khô rơi xuống, chạm mặt gạch, kêu lên một tiếng rất khẽ.

Bà nội đứng dậy.

Không nhanh. Bà đứng dậy chậm, hai tay chống vào thành ghế, cái lưng còng của bà duỗi thẳng ra từng chút một. Khi bà đứng hẳn, bà cao hơn tôi nửa cái đầu.

"Cái sổ đó—" Giọng bà không còn ngọt nữa. Nó khô khốc và phẳng lặng, như ai đó đã bóc mất lớp đường bên ngoài. "—tao viết. Tao có quyền viết. Nhà này là nhà tao. Tiền này là tiền tao. Mày—"

Bà chỉ ngón tay vào tôi. Ngón tay run, nhưng không phải vì già.

"Mày là cái giống gì mà đứng đây chất vấn tao?"

"Con là cháu bà." Tôi nói.

"Mày không phải cháu tao." Bà nói. "Mày là cái đứa tao nuôi cho ăn học để sau này nó biết ơn. Đời nào con cháu lại bắt bà nó ký giấy nợ?"

"Con không bắt bà ký gì cả." Tôi nói. "Con chỉ hỏi bà một câu. Năm trăm triệu đó, bà đòi mẹ con trả, hay bà đòi con trả?"

Bà nội há miệng. Rồi bà ngậm lại.

"Con hỏi lại." Tôi bước thêm một bước. "Sổ ghi tên con. Mẹ con là người ký. Nhưng tiền chăm sóc bà là mẹ con làm. Vậy ai nợ bà?"

"Tao không cần biết ai nợ." Bà nội nói. "Tao cần tiền."

"Bà cần tiền." Tôi lặp lại. "Bà có mười hai triệu lương hưu một tháng. Bà có căn nhà này. Bà có bốn người con, ai cũng gửi tiền về. Bà cần tiền để làm gì?"

Mặt bà nội biến sắc. Không phải trắng bệch. Da bà đỏ lên, đỏ từ cổ bò lên mang tai, rồi lên tới trán. Hai bên thái dương bà giật giật, mạch máu nổi lên như sợi chỉ dưới lớp da mỏng.

"Tao cần tiền để tao biết tao còn quyền." Bà nói. "Mày hiểu chưa? Quyền. Cái quyền của tao với cái nhà này. Mày tưởng tao cần tiền mua gạo à? Tao cần cái quyền bắt tụi mày phải nhớ mặt tao."

Cả sân nín thở.

"Dì Lan." Tôi gọi, không quay đầu. "Dì nói gì đi."

Dì Lan giật mình, cái thìa rơi vào ly, kêu một tiếng lanh canh. Dì nhìn tôi, nhìn bà nội, rồi nhìn mẹ tôi. Môi dì mấp máy.

"Em…" Dì nói. "Em thấy… chị Hạnh chăm mẹ thật mà. Mười năm nay em có sang chơi, lần nào cũng thấy chị ấy—"

"Câm." Bà nội nói.

Dì Lan im ngay. Cái thìa vẫn nằm trong ly.

Bà nội quay sang mẹ tôi. Bà không nói to. Bà nói rất khẽ, cái kiểu nói của người đã quen ra lệnh mà không cần cao giọng.

"Hạnh. Mày dạy con mày kiểu này à?"

Mẹ tôi đứng dậy.

Tôi nhìn bà. Mẹ tôi cao một mét năm mươi tám, đứng cạnh bà nội thì thấp hơn hẳn. Bà mặc cái áo sơ mi cũ, tay áo sờn, cái áo bà mặc đi chợ mỗi sáng. Trông bà nhỏ, và mỏng, và dễ bị bẻ gãy.

Nhưng bà đứng thẳng.

"Mẹ ạ." Mẹ tôi nói. "Con gái con nói đúng."

Bà nội sững người. Tôi thấy rõ cái sững đó — vai bà hạ xuống một chút, rồi bà cố kéo vai lên lại, nhưng mất một nhịp.

"Mày—"

"Con chăm mẹ mười năm." Mẹ tôi nói. Giọng bà không run. "Con không đòi một đồng. Nhưng mẹ ghi vào sổ của con, bắt con trả nợ chính cái công con đã làm. Mẹ ạ, con không dạy con con kiểu này. Con để nó tự lớn. Và nó lớn đúng."

Bà nội chỉ tay ra cửa.

"Ra." Bà nói. "Cả hai. Ra khỏi nhà tao."

"Bà ơi—" Một người bên trái lên tiếng.

"Tao nói ra!" Bà nội gào lên. Cái giọng the thé, vỡ ra ở cuối câu. "Cút hết! Cái nhà này tao không cần đứa nào phản tao!"

Tôi cúi xuống, nhặt tập giấy photo trên bàn, gấp lại, cho vào cặp. Tôi nhặt cái điện thoại. Tôi nhìn quanh sân một vòng — mười hai người, không ai đứng lên. Nhưng mắt ai cũng nhìn tôi. Có người nhìn tôi như nhìn một con dao. Có người nhìn tôi như nhìn tấm gương.

Dì Lan cúi xuống, nhặt cái thìa, lại khuấy trà. Nhưng tay dì run, trà sánh ra mặt bàn.

Tôi khoác cặp lên vai. Mẹ tôi đi trước tôi ra cổng. Đến bậc tam cấp, bà dừng lại, quay đầu nhìn bà nội một lần. Không nói gì. Rồi bà bước xuống.

Tôi theo sau.

Ngoài ngõ, nắng trưa chói. Mẹ tôi đi trước, cái lưng nhỏ của bà lọt thỏm giữa hai bờ tường. Tôi gọi với theo.

"Mẹ."

Bà dừng lại. Tôi đuổi kịp, đi ngang hàng với bà.

"Mẹ nói câu đó." Tôi nói. "Câu 'con gái con nói đúng'."

"Ừ."

"Mẹ có biết nói câu đó là gì không?"

Bà nhìn tôi. Mắt bà đỏ, nhưng không có nước.

"Là tao cắt." Bà nói. "Cắt cái dây tao tự buộc mình mười năm nay. Tao không biết cắt xong thì sống sao. Nhưng tao mệt rồi."

Tôi im. Hai mẹ con đi bộ ra đầu ngõ, chờ xe buýt.

"Mẹ ạ." Tôi nói sau một lúc. "Con sẽ không kiện."

Mẹ tôi quay sang.

"Con không cần năm trăm triệu đó." Tôi nhìn con đường. "Con cũng không cần bà xin lỗi. Con chỉ cần một chuyện."

"Chuyện gì?"

"Con cần bà thôi làm khổ mẹ."

Xe buýt tới. Cửa mở, kêu một tiếng xì hơi dài. Mẹ tôi bước lên trước, tay bám vào thành xe, leo từng bậc một, chậm, như người mới học leo cầu thang.

Tôi đứng dưới nhìn theo.

Rồi tôi lên xe.

Nhưng khi xe chuyển bánh, tôi ngoái lại nhìn con ngõ. Ở đầu ngõ, chỗ khuất sau cây bàng, có một bóng người đứng. Không phải bà nội. Bóng người đó thấp hơn, mặc áo hoa.

Dì Lan.

Dì giơ tay lên, vẫy. Rồi dì rút điện thoại ra, bấm gì đó.

Điện thoại tôi rung trong cặp.

Tôi chưa kịp mở ra xem thì nó rung lần thứ hai. Rồi lần thứ ba, liên tiếp, dồn dập.

Mẹ tôi ngồi cạnh, nhìn ra cửa sổ. Bà không biết điện thoại tôi đang rung.

Tôi mở cặp, lôi máy ra.

Mười bảy tin nhắn chưa đọc. Từ mười bảy số khác nhau. Tin đầu tiên, của dì Lan: "Con ơi, bà vừa gọi cho tất cả các nhà. Bà nói con định kiện bà."

Tin thứ cả, của một số lạ: "Ngọc hả, mày làm gì bà mày thế?"

Tin thứ ba: "Đồ mất dạy."

Điện thoại lại rung. Trên màn hình, chữ "Bà nội" hiện lên, sáng rực.

Tôi nhìn cái tên đó ba giây.

Rồi tôi bấm nghe.