Đống cỏ sau nhà trưởng làng

Trưởng làng Ngưu vốn hô hào chia đều cỏ khô cho cả đàn, ai cũng nghe, ai cũng tin, vậy mà sáng nay tôi lại thấy một đống cỏ chất cao ngất trong hang sau nhà ông.

Cỏ non. Cỏ phơi khô vàng óng, thơm nồng mùi nắng.

Trong khi đó, đàn con của ông lại ngồi trước cửa nhai cỏ mục, thứ cỏ tôi biết chắc đã bị bỏ lại từ mùa trước, vàng vọt như răng lão già.

Tôi đứng sau bụi gai, hai chân bám chặt xuống đất, móng bấu vào lớp sỏi khô nứt nẻ. Đây là mùa cỏ cháy thứ ba rồi. Ba mùa qua, tôi phải sống bằng vỏ cây và rễ tranh. Ba mùa tôi đếm từng ngọn cỏ như đếm vàng.

Trong khi đó, lão Ngưu — vị trưởng làng, kẻ đứng trên gò đá hô vang "đoàn kết là sống, chia rẽ là chết" mỗi sáng — lại sở hữu một cái hang đầy ắp cỏ.

Tôi quan sát đàn con của lão. Ba con ngưu con gầy trơ xương sườn, cặm cụi nhai thứ cỏ mục đến mức nước dãi chảy xuống đất. Một con ngẩng đầu lên nhìn mẹ nó. Mẹ nó nhìn đi chỗ khác.

Lão Ngưu bước ra khỏi nhà, miệng nhai nhồm nhoàm. Cỏ non. Mùi cỏ tươi mới theo hơi thở lão phả ra, ngọt lịm, tôi có thể ngửi thấy từ cách mười bước chân.

"Cha ăn gì đó?" — con ngưu con út hỏi.

"Cỏ mục thôi con. Cha già rồi, nhai cỏ mục cho đỡ phí."

Tôi suýt bật cười. Nhưng tôi không cười. Tôi đứng im, nín thở, ghi từng chi tiết vào đầu như khắc vào sổ nợ.

Con ngưu con thứ hai cúi xuống, nhặt một cọng cỏ mục lên nhai. Răng nó va vào nhau kêu lạo xạo. Nó nhăn mặt, nhưng vẫn nuốt.

Đến đêm thứ ba của mùa cỏ cháy, một con rồng gãy cánh rơi xuống trước hang tôi. Nó mở mắt, nhìn thẳng vào cọng cỏ khô tôi đang giấu sau lưng, và cười.

Tiếng cười đó cứ văng vẳng trong tai tôi suốt ba tháng sau, mỗi lần nhắm mắt lại.

…

Nhưng đó là chuyện của sau này.

Sáng nay trời còn chưa sáng hẳn, tôi đã rời khỏi hang từ lúc con gà rừng đầu tiên cất tiếng gáy. Tôi đi tìm cỏ.

Đường lên sườn đông núi Thanh Ngưu giờ chỉ còn đất trơ. Cỏ cháy trụi từ mùa trước, mùa này lại bị thiêu rụi thêm lần nữa, đến mức cả rễ cũng không mọc nổi. Tôi đi bộ suốt hai canh giờ, bới từng gốc cây, tìm kiếm từng khe đá.

Không có gì cả.

Tôi đi ngang qua nhà Ngưu Béo — người bạn thân từ nhỏ của tôi. Nó ngồi trước cửa, bụng xẹp lép, đôi mắt thâm quầng.

"Tầm hả?" — nó không ngẩng đầu lên.

"Ừ."

"Kiếm được gì chưa?"

"Chưa."

Nó cười, cái cười méo xệch. "Mẹ tao bảo tuần này phải ăn vỏ cây thay cỏ. Mày tin được không? Vỏ cây. Ngưu yêu phải ăn vỏ cây."

Tôi không trả lời. Tôi nhìn về phía nhà trưởng làng cách đó khoảng một dặm. Cái hang sau nhà lão nằm khuất sau gò đá, chỉ có thể nhìn thấy từ một góc duy nhất — góc mà tôi tình cờ đứng vào sáng nay.

"Béo này."

"Gì?"

"Mày có biết sau nhà trưởng làng có cái hang gì không?"

Ngưu Béo ngẩng đầu lên. Lần đầu tiên trong buổi sáng, mắt nó có chút ánh sáng.

"Sao mày hỏi?"

"Không có gì. Đi ngang qua thấy lạ."

Nó im lặng một lúc. Rồi nó nói nhỏ, giọng như thì thầm với chính mình: "Tao nghe mẹ tao kể hồi mùa cỏ cháy đầu tiên, trưởng làng cho người đào cái hang đó. Đào suốt ba đêm. Xong lấp miệng lại bằng đá tảng, ai hỏi thì bảo là chỗ chứa dụng cụ."

"Chứa dụng cụ."

"Ừ. Dụng cụ."

Cả hai chúng tôi đều biết đó là lời nói dối. Nhưng không ai nói ra.

Tôi đứng dậy, phủi bụi trên đầu gối. Trong đầu tôi, hình ảnh đống cỏ vàng óng trong hang lão Ngưu hiện lên rõ mồn một. Cỏ non. Chất cao đến mức tôi đứng từ xa cũng thấy đỉnh đống cỏ nhô lên khỏi miệng hang.

Tôi đếm. Ước chừng. Một đống cỏ như thế đủ cho cả đàn ngưu yêu ăn qua mùa cỏ cháy. Cả đàn. Hơn bốn mươi con.

Vậy mà lão lại để đàn con mình nhai cỏ mục.

Vậy mà lão đứng trên gò đá mỗi sáng hô "chia đều".

Tôi về nhà khi mặt trời đã đứng bóng. Mẹ tôi đang ngồi bên bếp lửa, tay bện một sợi dây thừng bằng vỏ cây. Bà ngẩng lên khi tôi bước vào.

"Đói không con?"

"Không đói lắm."

"Tìm được cỏ chưa?"

Tôi lắc đầu. Tôi ngồi xuống cạnh bà, nhìn ngọn lửa liếm vào đáy nồi đất. Trong nồi là nước sôi với mấy cọng rễ tranh.

"Mẹ."

"Ừ."

"Sáng nay con đi ngang nhà trưởng làng."

Bà không ngẩng lên. Nhưng đôi tay đang bện dây khựng lại.

"Con thấy gì?"

"Con thấy đàn con lão nhai cỏ mục. Con thấy lão ăn cỏ non."

Bà im lặng một hồi lâu. Ngọn lửa cháy lách tách.

"Tầm này."

"Dạ."

"Đừng gây chuyện."

Tôi quay sang nhìn bà. Bà vẫn không nhìn tôi. Mắt bà nhìn vào ngọn lửa, nhưng tôi biết bà không thực sự nhìn thấy lửa.

"Mẹ."

"Nghe mẹ đi. Mình sống được đến giờ là nhờ không gây chuyện. Mùa cỏ cháy đầu tiên, nhà bên kia kiện trưởng làng tội giấu cỏ. Đêm đó nhà nó bị đốt. Không ai biết ai đốt. Cả làng đều biết ai đốt."

Tôi im lặng.

"Con còn trẻ. Con muốn công bằng. Nhưng công bằng ở cái làng này không nuôi được ai sống qua đông."

Tôi đứng dậy. Tôi bước ra khỏi nhà, đi vòng ra sau, đến cái hang đá nhỏ mà tôi đào từ mùa cỏ cháy đầu tiên.

Trong hang, sau một tảng đá lớn, tôi giấu một cọng cỏ khô.
Cọng cỏ cuối cùng của tôi.

Tôi nhặt nó lên, đặt trong lòng bàn tay. Nó nhỏ, khô, vàng. Một cọng cỏ bình thường. Nhưng với tôi, nó là cả mùa đông. Là mạng sống. Là thứ tôi đã đánh đổi bằng ba tháng nhịn đói để giữ lại.

Tôi nhìn nó rất lâu. Rồi tôi đặt nó lại chỗ cũ, đậy đá lên, và thì thầm với chính mình: "Tao sẽ sống sót. Bằng mọi giá."

Đêm đó, trời không trăng. Tôi nằm trong hang, mắt mở thao láo, tai vểnh lên nghe ngóng từng tiếng động trong làng.

Canh ba.

Có tiếng chân bước trên sỏi.

Tôi ngồi dậy.

Tiếng gõ cửa. Ba tiếng. Dứt khoát. Không phải gõ cửa — là đập cửa.

"Ngưu Tầm. Ra đây."

Giọng lão Ngưu. Tôi nhận ra ngay.

Tôi mở cửa. Lão đứng đó, sau lưng lão là hai con ngưu lực lưỡng, mỗi con cầm một khúc gỗ trong tay.

Lão nhìn thẳng vào mắt tôi.

"Nghe nói mày còn giấu cỏ?"