Vả mặt

"Cái micro… ai nhặt lên giùm tôi cái."

Giọng tôi không quá lớn, nhưng cái nhà văn hóa lợp tôn này nhỏ đến mức một câu nói bình thường cũng dội từ đầu này sang đầu kia. Chị Thảo đứng dậy, bước lên bàn dân, nhặt micro, thổi nhẹ một cái rồi đưa cho tôi. Chị nhìn tôi, ánh mắt như muốn nói một câu không cần thành lời: *Đọc đi.*

Tôi cầm micro bằng tay trái. Tay phải vẫn giữ tờ giấy ngang ngực, cho bốn mươi hai hộ dân cùng thấy.

"Thưa bà con. Đây là đơn xác nhận trực đêm của bệnh viện Chợ Rẫy, phòng Điều dưỡng cấp. Ghi rõ họ tên tôi, số thẻ nhân viên, và mười hai ngày tôi có mặt ở khoa cấp cứu từ mười chín giờ đến bảy giờ sáng hôm sau."

Tôi xoay tờ giấy lại. Mặt sau có dấu đỏ và chữ ký rõ ràng.

"Và đây, ở góc dưới bên phải, là chữ ký xác nhận của tổ trưởng tổ dân phố khu 4 — người đã nhận đơn này thay cho tôi, vì lúc đó tôi đang trong ca mổ ruột thừa cấp cứu cho một cháu bé mười bốn tuổi."

Tôi dừng lại đúng một nhịp.
"Chữ ký này là của bà Lan Chiêu."

Trong hội trường vang lên tiếng ghế nhựa kéo lê trên nền xi măng. Một người đứng lên. Rồi thêm một người nữa. Cả dãy ghế giữa bắt đầu xôn xao.

Bà Lan Chiêu không đứng. Bà ngồi đó, hai tay đặt phẳng trên mặt bàn dân, các ngón tay xòe ra như đang cố giữ cho cái bàn khỏi bị ai lật. Mặt bà không tái đi ngay. Nó đỏ lên trước — đỏ từ cổ bò lên mang tai, lan đến gò má, rồi dừng lại ở giữa trán, nơi vẫn còn trắng bệch. Một vệt son ở khóe miệng bà đã lem thành đường dài xuống cằm, nhưng không ai nhắc, bà cũng chẳng hay biết.

Bà mở miệng. Không ra tiếng. Bà nuốt nước bọt, cổ họng nhô lên một cái rồi lặn xuống.

"Giấy đó… giấy đó là giấy gì, tôi có ký hồi nào…"

"Bà ký ngày mười bốn tháng chín năm ngoái." Tôi đọc đúng nội dung trên tờ giấy. "Ba giờ chiều. Bà còn ghi bên dưới bằng bút bi xanh: 'Đã nhận, sẽ báo tổ'."

Bà cúi xuống nhìn tờ giấy tôi đưa. Tôi không rút lại. Tôi để nó lơ lửng giữa hai người, đủ gần cho bà thấy từng nét chữ, đủ xa để bà không chạm vào được. Bà nhìn trong ba giây. Rồi bà quay mặt đi, nhìn về phía cửa ra vào, nơi có ánh nắng trưa chiếu vào một ô gạch.

"Tôi… tôi ký nhiều giấy lắm. Giấy điện, giấy nước, giấy vệ sinh, giấy gì tôi cũng ký. Ai nhớ được."

"Vậy bà ký mà không đọc?"

"Tôi…"

"Bà ký mười hai lần. Tôi nộp mười hai lần, mỗi lần một tờ, mỗi lần bà ký một ô riêng. Bà không đọc lần nào sao?"

Bà không trả lời. Bà quay sang bên trái, tìm kiếm một ai đó. Chị Thảo đứng chắn ngay đó, hai tay khoanh trước ngực, bất động như một bức tường.

Bà quay sang bên phải. Bà Hoa bán tạp hóa ngồi ở dãy ghế đầu, tay cầm chiếc quạt giấy phe phẩy chậm rồi dừng hẳn. Bà Hoa nhìn thẳng vào mắt bà Chiêu, không hề né tránh.

"Bà Chiêu ơi." Bà Hoa nói, giọng không quá lớn nhưng rất rõ ràng. "Tôi ngồi đây nghe từ đầu. Con Hạnh nó nộp giấy cho bà, bà ký, rồi bà ghi nó vắng không lý do. Vậy là sao hả bà?"

Cả hội trường xôn xao. Chú Bảy ở cuối phòng đứng dậy, chiếc mũ bảo hiểm vẫn còn cầm trên tay:
"Tôi nói thật, mấy năm nay tôi cứ tưởng con Hạnh nó khinh cái tổ này. Họp không thèm tới. Ai dè…"

"Tôi cũng tưởng vậy." Một giọng đàn ông ở dãy ghế thứ ba xen vào. "Bà Chiêu nói với tôi hồi tháng trước là con Hạnh 'không thiết tha với cộng đồng'."

"Bà nói với tôi y hệt." Một giọng phụ nữ phía sau tiếp lời.

Tôi đứng im giữa tiếng ồn ào đó. Cái micro vẫn nằm trong tay, nóng dần lên vì nhiệt độ cơ thể.
Rồi ông Dũng đứng lên.

Ông ngồi ở hàng ghế cuối, vị trí khuất, nơi người ta thường chọn khi không muốn bị chú ý. Ông đứng dậy chậm rãi, một tay vịn lưng ghế, một tay đặt lên ngực như đang kiểm tra nhịp tim. Cả hội trường quay lại nhìn ông. Ông Dũng mới bị nhồi máu cơ tim hồi đầu năm, ai cũng biết, nên khi ông đứng lên, tiếng ồn tự động lùi xa.

Ông không nhìn vợ. Ông nhìn xuống đôi dép tổ ong của mình.

"Bà con." Ông nói, giọng khàn đặc, phải hắng một cái mới ra hơi. "Tôi… tôi xin nói một câu thôi."

Bà Lan Chiêu quay phắt lại. Lần đầu tiên trong buổi họp, mắt bà mở to.

"Dũng. Ông ngồi xuống."

Ông Dũng không ngồi.

"Hồi tháng chín năm ngoái, con Hạnh có qua nhà tôi đưa giấy. Tôi nhớ. Bữa đó tôi đang tưới cây bông giấy ngoài cổng. Con bé đưa giấy, bả nói 'để đó tôi ký'. Con bé đi rồi, bả ký, rồi bả…"

Ông dừng lại. Yết hầu ông nhô lên.

"Rồi bả nói với tôi: 'Ghi vắng không lý do, cho nó biết mặt'."

Im lặng.
Một sự im lặng đến mức người ta không dám thở mạnh, sợ mình sẽ nghe lầm.

"Ông nói láo!" Bà Lan Chiêu đập tay xuống bàn. Cái micro trên bàn nảy lên một cái. "Ông bị bệnh, ông nhớ nhớ quên quên, ông biết cái gì!"

"Tôi nhớ." Ông Dũng vẫn nhìn xuống dép. "Tôi nhớ vì bữa đó tôi nói 'thôi bà ơi, con người ta đi trực đêm mà'. Bả nói: 'Trực đêm thì kệ nó. Ghế của tôi ai giữ?'"

Bư Lan Chiêu đứng bật dậy. Chiếc ghế nhựa sau lưng bà ngã ra sau, đập xuống nền, không ai kịp đỡ.

"Ông im đi! Ông về nhà!"

"Tôi nói hết rồi." Ông Dũng ngồi xuống lại, chậm rãi, hai tay đặt lên đầu gối. "Bà con muốn nghĩ sao thì nghĩ."

Bà Chiêu đứng giữa hội trường, đơn độc giữa hai dãy ghế. Không ai nói gì với bà. Mà chính cái sự im lặng đó mới là thứ nặng nề nhất.

Chị Thảo bước lên, đứng cạnh tôi, giọng chị không còn gắt gỏng như mọi khi. Chị nói chậm, rõ ràng như đang đọc biên bản:
"Vậy tôi hỏi bà một câu. Sáu năm bà làm tổ trưởng. Sáu năm đó, trong sổ biên bản này, còn bao nhiêu người bị ghi vắng không lý do giống con Hạnh?"

Bà Chiêu không trả lời.

"Tôi hỏi bà đấy." Chị Thảo đẩy cuốn sổ xanh trên bàn về phía bà. "Bà mở ra đếm. Hay để tôi đếm?"

Bà Chiêu nhìn cuốn sổ. Bà không đưa tay ra.

Chị Thảo mở sổ. Chị lật từng trang, chậm rãi cho cả phòng thấy. "Trang bốn… 'Hộ ông Nguyễn Văn Tám vắng không lý do' — ông Tám hồi đó nằm viện tuần rưỡi. Trang mười hai… 'Hộ chị Lê Thị Mận vắng không lý do' — chị Mận đi đẻ. Trang hai mươi…"

"Thôi!" Bà Chiêu nói. Giọng bà vỡ ra ở giữa chữ. "Thôi được chưa!"

Bà đứng đó, tay buông thõng, cái túi xách giả da trên vai trượt xuống khuỷu tay. Bà nhìn quanh một vòng — bà Hoa, chú Bảy, hàng chục gương mặt quen thuộc mà bà đã đi từng nhà gõ cửa chúc Tết suốt sáu năm. Không gương mặt nào nhìn lại bà với ánh mắt cũ.

"Tôi…" Bà hắng giọng. "Tôi lớn tuổi rồi. Tôi làm cũng mệt rồi. Ai muốn làm thì làm, tôi xin rút."

Bà cúi xuống nhặt chiếc ghế nhựa, dựng lên, rồi không ngồi vào nữa. Bà đi về phía cửa. Đi ngang qua tôi, bà dừng lại nửa bước.

"Cháu giỏi lắm." Bà nói, chỉ đủ cho tôi nghe.

Rồi bà bước tiếp.

Hội trường rộn lên. Chị Thảo quay sang tôi, mắt sáng rực: "Giờ bầu tổ trưởng mới. Hạnh, mày lên."

Tôi lắc đầu.

"Mày điên hả?"

"Em còn ca trực tối nay." Tôi đưa micro lại cho chị. "Thứ bảy, khoa cấp cứu, em không vắng được. Tổ trưởng phải họp thứ bảy, em biết mà."

Chị Thảo mở miệng định cãi. Rồi chị nhìn tôi, nhìn cái quầng thâm dưới mắt tôi, nhìn bộ đồng phục bệnh viện tôi còn chưa kịp thay từ sáng. Chị ngậm miệng lại.

"Vậy ai làm?"

Cả phòng nhìn chị.

Chị Thảo giơ tay. "Tôi làm. Nhưng tôi nói trước, tôi làm thì tôi ghi sổ thật. Ai vắng vì lý do gì tôi ghi lý do đó. Không có 'không lý do' gì hết."

Bà Hoa giơ tay. Chú Bảy giơ tay. Rồi từng cánh tay khác cũng giơ lên, nhiều hơn bốn mươi hai, vì mấy nhà đi trễ đứng ngoài cửa cũng đồng loạt giơ tay vào.

Tôi đứng ở góc, nhìn cuốn sổ xanh được đẩy sang phía chị Thảo. Ông Dũng vẫn ngồi ở hàng ghế cuối, hai tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn cái nền xi măng như thể trong đó có điều gì ông cần tìm lại.

Tôi bước ra ngoài trước khi cuộc họp kết thúc. Ngoài sân nhà văn hóa, nắng trưa chói chang, cây me già rụng lá vàng đầy một góc sân.

Bà Lan Chiêu đứng ở bụi chuối sau hội trường. Bà không đi về nhà. Bà đứng đó, quay lưng lại phía cửa, nhưng khi tôi bước ra thì bà nghiêng đầu — chỉ một chút, đủ để tôi thấy một bên mắt.

Bà nhìn tôi.

Không phải cái nhìn của người vừa thua. Là cái nhìn của người đang đếm.

Rồi bà quay đi, kéo cái túi xách lên vai, bước vào con hẻm phía sau nhà văn hóa, khuất dần sau bức tường rêu.

Tôi đứng lại một mình giữa sân.

Điện thoại trong túi áo rung lên. Tôi lấy ra. Tin nhắn từ chị Thảo, mới gửi cách đây mười giây: "Bà ta đi đâu rồi?"

Tôi nhìn về phía con hẻm. Không còn ai.

Tôi nhắn lại: "Về rồi."

Nhưng tôi biết bà ta chưa về đâu.

Bà ta đang đi tìm một chỗ khác để bắt đầu.