Trang giấy cuối cùng

Mặt bà tái mét.

Tôi đứng cách bà hai bước chân, nhìn rõ từng thớ thịt trên mặt bà chùng xuống. Bà lật cuốn sổ đến trang cuối cùng — trang giấy mà tôi chưa bao giờ được xem, trang bìa trong dán liền với gáy, nơi tôi từng ngỡ chỉ có dòng "Quỹ thời gian tình thân — lập ngày 15/7/2022".

Nhưng không phải.

Trang đó chứa đựng hai lớp chữ. Một lớp mực xanh, nét run run, già nua. Và ngay bên dưới, một lớp mực đen, nét đều tăm tắp — của mẹ tôi.

Bà Hạnh đọc. Môi bà mấp máy không thành tiếng. Rồi bà đọc thành lời, giọng vỡ ra từng khúc:

"Tiền chăm sóc bà nội mười năm. Quy ra năm trăm triệu. Con dâu Hạnh phải trả."

Tôi đứng sững người.

Bà đọc lại lần nữa. Lần này chậm hơn, như thể nếu đọc chậm, câu chữ sẽ biến chuyển thành một ý nghĩa khác.

"Tiền chăm sóc bà nội mười năm. Quy ra năm trăm triệu. Con dâu Hạnh phải trả."

Bên dưới là dòng chữ của mẹ tôi: "Đã nhận. Trừ dần vào quỹ."

Tôi nhìn chăm chú vào dòng chữ đó. Chỉ năm chữ thôi. Mẹ tôi đã ký nhận một món nợ năm trăm triệu, và biến nó thành một dòng ghi chú trong cuốn sổ dành cho tôi.

"Con đọc đi." Bà Hạnh đưa cuốn sổ về phía tôi, đôi tay run rẩy đến mức cuốn sổ rung lên như có gió. "Con đọc xem bà nội con viết cái gì."

Tôi không cầm lấy. Tôi chỉ nhìn.

Ngoài kia, mẹ tôi từng nói với tôi rằng thời gian là thứ quý giá, rằng bà ghi lại từng phút để tôi biết ơn. Hóa ra bà học cái trò đó từ đâu.

"Đây là chữ của bà nội." Tôi nói.

"Ừ." Mẹ tôi gật đầu, mắt vẫn dán chặt vào trang giấy. "Chữ của bà. Viết từ lâu rồi. Mực đã ngả màu."

"Từ bao giờ?"

"Tao không biết." Bà ngẩng lên. Lần đầu tiên trong đời tôi thấy mẹ nhìn tôi mà không mang cái vẻ "mẹ đang dạy con". Bà nhìn tôi như nhìn một người cùng chung cảnh ngộ bị lừa. "Tao chưa từng đọc trang này. Tao cứ ngỡ nó trống."

Bà đứng dậy, đi ra phòng khách, nhấc điện thoại bàn lên và bấm số. Ngón tay bà bấm từng số một, chậm rãi, như sợ bấm nhầm.

"Alo. Mẹ đấy à."

Đầu dây bên kia nói gì đó. Tôi nghe tiếng the thé vọng ra từ ống nghe, không rõ chữ.

"Con hỏi mẹ một câu." Giọng bà Hạnh phẳng lì. "Trang cuối cuốn sổ. Dòng chữ 'tiền chăm sóc bà nội mười năm, năm trăm triệu'. Mẹ viết từ bao giờ?"

Im lặng. Một khoảng lặng kéo dài.

Rồi giọng bà nội vang lên qua loa điện thoại, tôi vẫn nghe rõ từng chữ: "Tao viết lâu rồi. Viết từ hồi mày còn chưa mua cái két sắt."

"Để làm gì?"

"Để mày biết mày nợ tao cái gì." Giọng bà đều đều, như đang kể chuyện thời tiết. "Tao nuôi thằng Hùng mười năm trời. Mày về làm dâu, ăn cơm nhà tao, ở nhà tao. Tao không đòi thì thôi, tao ghi lại thì có gì sai."

Mẹ tôi siết chặt ống nghe. Đốt ngón tay bà trắng bệch ra.

"Con chăm mẹ mười năm." Mẹ tôi nói. "Cơm mẹ ăn, thuốc mẹ uống, mẹ ốm con thức. Mẹ quy ra tiền?"

"Thì mày cũng quy thời gian mày cho con mày ra tiền đấy thôi." Bà nội đáp. "Mày học tao chứ ai. Tao thấy mày lập cái sổ cho con Ngọc, tao mới nhớ ra tao cũng có cái sổ của tao. Của tao ghi từ trước. Mày chỉ là đứa học đòi."

Tôi đứng ở cửa phòng ngủ, tay vẫn bám vào khung cửa. Bụng tôi thắt lại, nhưng không phải do vết mổ. Vết mổ đã lành từ tháng trước.

"Thế mẹ định làm gì với cái dòng đó?" Mẹ tôi hỏi.

"Tao định giữ." Bà nội đáp. "Khi nào mày lên mặt với tao, tao đưa cuốn sổ ra. Khi nào mày đòi phần đất sau nhà, tao đọc cho cả họ nghe. Năm trăm triệu, con dâu. Mày trả được không?"

Mẹ tôi không trả lời.

"Tao không cần mày trả tiền." Bà nội nói tiếp, giọng nhẹ hẳn đi, ngọt như mứt. "Tao chỉ cần mày biết mày nợ tao. Thế là đủ. Có cái nợ trong người, mày mới ngoan."

Mẹ tôi đặt ống nghe xuống. Chậm rãi. Không dập máy. Bà đặt nó lên đế, như đặt một con dao xuống bàn.

Rồi bà quay lại nhìn tôi.

"Con nghe hết rồi."

"Con nghe hết rồi." Tôi nói.

Bà ngồi xuống mép giường. Chiếc giường cũ, lò xo kêu cót két dưới sức nặng của bà. Bà nhìn cuốn sổ trong tay, rồi nhìn cái két sắt vẫn mở hoác, bên trong còn một thứ nữa — một phong bì giấy vàng mà tôi chưa kịp nhìn.

"Mẹ tưởng mẹ là người đầu tiên nghĩ ra." Bà nói, giọng nhỏ như tự nhủ với chính mình. "Mẹ tưởng mẹ khôn. Hóa ra bà nội con ghi trước mẹ hai chục năm. Mẹ chỉ là con rối trong tay bà."

"Không phải hai chục năm." Tôi nói. "Bà nội nói bà ghi từ khi mẹ về làm dâu. Mẹ về làm dâu năm nào?"

"Chín mươi lăm."

"Thì ba mươi năm." Tôi nói. "Bà ghi trước mẹ ba mươi năm. Mẹ chỉ là người thứ hai trong nhà này nghĩ ra trò đó."

Mẹ tôi cười. Một tiếng cười ngắn, khô khốc, không chút ý vị.

"Vậy là mẹ con mình giống nhau." Bà nói. "Đều là đồ đệ của bà."

"Không." Tôi nói. "Con không giống mẹ. Con không lập sổ cho ai cả."

Bà nhìn tôi. Mắt bà đỏ, nhưng không phải kiểu đỏ dàn sẵn để khóc trước mặt họ hàng. Đó là đôi mắt của người vừa bị lột mặt nạ, và nhận ra diện mạo của chính mình cũng chẳng đẹp đẽ gì.

"Con nói đúng." Bà nói. "Mẹ xin lỗi."

"Con nghe câu đó rồi."

"Mẹ biết." Bà cúi xuống. "Nhưng lần này mẹ xin lỗi vì một chuyện khác. Mẹ xin lỗi vì đã để con phải một mình chống lại cái nhà này. Mẹ đáng lẽ phải đứng về phía con từ đầu. Mẹ đáng lẽ phải nhìn thấy cái sổ của bà nội trước khi mẹ bắt chước nó."

Tôi im lặng một lúc.

"Con không cần mẹ xin lỗi con." Tôi nói. "Con cần mẹ làm một việc."

"Việc gì?"

"Ngày mười lăm tới. Họp mặt ở nhà bà nội." Tôi nhìn thẳng vào bà. "Mẹ đi với con."

Bà ngẩng lên. Trong mắt bà có cái gì đó tôi chưa từng thấy — không phải sợ, không phải giận. Một thứ gì đó giống như sự tỉnh thức.

"Con định làm gì?"

"Con có bản photo cuốn sổ." Tôi nói. "Bốn mươi tám trang, khổ A3. Con đã in rồi. Con định đọc từng dòng trước mặt mười hai người. Nhưng giờ con có thêm trang cuối. Trang đó không phải của mẹ. Trang đó là của bà nội."

Bà Hạnh đứng dậy. Bà đi đến bên két sắt, với tay lấy cái phong bì giấy vàng. Mở ra. Bên trong là một tờ giấy đã ố, gấp bốn, chữ viết tay cùng nét mực xanh đó.

"Mẹ giữ cái này từ hồi bố con mất." Bà nói. "Bà nội đưa, bảo là 'giấy tờ nhà'. Mẹ chưa từng mở."

Bà đưa tờ giấy cho tôi.

"Con mở đi. Mẹ không dám."

Tôi cầm tờ giấy. Nó mỏng, nhẹ, như giấy khen học sinh. Tôi mở ra.

Bên trong là một tờ giấy viết tay, cũng nét mực xanh đó, cũng chữ của bà nội. Nội dung ngắn gọn. Tôi đọc hai lần mới hiểu hết.

"Đây không phải giấy tờ nhà." Tôi nói.

"Mẹ biết." Bà Hạnh nói. "Mẹ vừa biết cách đây ba phút."

Tôi gấp tờ giấy lại, bỏ vào túi áo. Ngoài kia trời đã tối hẳn. Trong nhà chỉ còn tiếng cái tủ lạnh cũ kêu rè rè.

"Con về." Tôi nói. "Mẹ ngủ đi. Mai con qua, mình bàn kế hoạch."

Bà Hạnh gật đầu. Bà đi theo tôi ra cửa. Đến bậc thềm, bà nắm lấy tay tôi — bàn tay thô, lạnh, kiểu tay của người đi chợ từ sáng đến tối.

"Ngọc."

"Dạ."

"Mẹ hỏi thật." Bà nhìn tôi. "Nếu ngày mai mẹ không đi với con. Nếu mẹ vẫn sợ bà nội. Thì con làm gì?"

Tôi nhìn bà một lúc.

"Con vẫn đi." Tôi nói. "Nhưng con sẽ đọc cả trang của bà nội lẫn trang của mẹ. Con không giấu cho ai cả."

Bà buông tay tôi ra. Bà đứng ở bậc thềm, cái bóng đổ dài xuống sân gạch.

"Mẹ sẽ đi." Bà nói. "Mẹ đi với con."

Tôi gật đầu, bước ra cổng. Đi được mấy bước, tôi nghe tiếng bà gọi với theo:

"Ngọc. Cái phong bì đó... con giữ đi. Đừng để bà nội thấy con đã mở."

Tôi không quay lại. Tôi chỉ giơ tay lên, vẫy một cái.

Đêm đó, tôi ngồi trong phòng trọ, trải tờ giấy vàng ra dưới đèn bàn. Khang ngồi bên cạnh, đọc xong, đẩy gọng kính lên.

"Cái này mà đưa ra trước mười hai người thì không còn là chuyện mẹ con nữa." Anh nói. "Cái này là chuyện pháp lý."

"Em biết." Tôi nói. "Nhưng em chưa muốn dùng nó ngay."

"Vậy em định để dành?"

"Em định để bà nội tự chọn." Tôi gấp tờ giấy lại. "Ngày mười lăm, em đọc cuốn sổ trước. Nếu bà im, em cất tờ giấy đi. Nếu bà lên tiếng..."

Tôi không nói hết.

Ngày mười lăm tháng mười một, trời hanh khô, nắng nhạt. Sân nhà bà nội đông đủ mười hai người, đầy đủ thành phần như hôm trước. Bà nội ngồi ở chiếc ghế gụ giữa sân, hai tay đặt lên đầu gối, dáng ngồi của người đã ngồi đó ba mươi năm và chưa từng phải nhường ai.

Tôi đứng dậy. Tôi mở cuốn sổ photo khổ A3, đặt lên bàn.

"Thưa cả nhà." Tôi nói. "Hôm nay con xin đọc hết. Từ trang một đến trang cuối."

Tôi đọc đến trang thứ bốn mươi tám. Tôi đọc dòng chữ mực xanh. Tôi đọc dòng chữ mực đen.

Sân im phắc.

Rồi bà nội đứng lên. Bà không nhìn mẹ tôi. Bà nhìn tôi.

"Cái sổ đó tao viết." Bà nói, giọng vẫn ngọt. "Tao viết để dạy con dâu tao biết điều. Mày có quyền gì mà lôi ra đây?"

"Con có quyền vì nó là bằng chứng." Tôi nói. "Bằng chứng cho thấy mẹ con bị ép nợ, và con bị ép nợ từ cái nợ đó."

Bà nội cười. Một tiếng cười khẩy, phát ra từ trong cổ họng, ngắn và sắc.

"Tao đã nuôi mày từng ngày từ khi mày còn đỏ hỏn." Bà nói. "Tao có quyền đòi."