Buổi họp mặt gia đình

Nhà bà nội nằm cuối con hẻm nhỏ đường Trần Phú, cái sân gạch bông đỏ au mà tôi thuộc lòng từng vết nứt.

Tôi đến lúc bốn giờ chiều, sớm hơn giờ hẹn ba mươi phút. Khang chở tôi bằng xe máy, dừng lại ở đầu hẻm. Anh không vào. Chúng tôi đã thống nhất từ trước: anh ngồi ở quán nước cách đó hai căn, đợi tôi gọi.

Tôi ôm cặp giấy dưới nách, bước qua cổng.

Mười hai người đã ngồi kín bộ bàn ghế gỗ ngoài sân. Bà nội ngồi ở ghế chủ tọa, cạnh mâm trầu. Dì Lan ngồi đối diện, tay cầm ly trà đá, mắt đã ngó tôi từ ngoài ngõ. Mấy người cô, người dì khác mà tôi chỉ nhớ mặt chứ không nhớ tên — họ hàng bên nội, mỗi năm gặp một lần. Và mẹ tôi.

Bà Hạnh mặc chiếc áo sơ mi nâu đã sờn cổ, tóc búi gọn sau đầu. Bà đang bóc hộp bánh trung thu loại rẻ nhất, chia từng miếng nhỏ đều tăm tắp cho mâm.

"Con gái về rồi đấy à." Bà ngẩng lên, giọng ngọt như mía lùi. "Ngồi đi con. Bà nội để phần con miếng bánh nhân đậu xanh."

Tôi kéo ghế, ngồi xuống cuối bàn, đặt cặp giấy lên đùi.

Bà nội chống gậy đứng dậy, chậm rãi như mọi khi. Cái nghi thức ấy tôi biết quá rõ — bà đứng lên là để cả sân im lặng nghe bà.

"Cả nhà," bà nói, giọng khàn khàn của người tám mươi. "Hôm nay họp mặt. Chuyện nhà mình dạo này lắm chuyện. Con Hạnh nó kể với bà."

Mẹ tôi cúi đầu, hai tay đặt lên đùi, đúng cái dáng vẻ của người đàn bà chịu thương chịu khó.

"Bà không nói nhiều," bà nội tiếp, mắt nhìn thẳng tôi. "Nhưng con Ngọc này. Con ăn học bao nhiêu năm, mẹ con nuôi con từng bữa. Giờ con lớn rồi, con lại quay lưng. Con có biết chữ hiếu viết thế nào không?"

Một bà cô bên trái gật gù. Dì Lan cúi xuống khuấy trà, không nói.

"Con đâu có quay lưng, bà ạ." Tôi giữ giọng mình bình thản. "Con chỉ muốn cả nhà cùng nghe một chuyện."

"Chuyện gì mà phải nói trước mặt cả họ?" Mẹ tôi ngẩng lên, mắt đã đỏ hoe sẵn. "Mẹ nuôi con hai mươi lăm năm, có bao giờ mẹ kể công với ai đâu. Mẹ chỉ ghi lại cho con hiểu thời gian là thứ quý giá. Vậy mà con..."

Bà dừng lại, đưa mu bàn tay lên quệt mắt. Cái động tác ấy tôi đã thấy hàng trăm lần trong đời, và nó luôn có tác dụng.

"Cái sổ ấy," một bà cô lên tiếng, "là chị Hạnh dạy con biết quý trọng. Con bé này không hiểu, lại còn đi kể lể khắp nơi."

"Con không có kể lể." Tôi nói. "Con chỉ mời cả nhà đến hôm nay để cùng xem."

Tôi mở cặp.

Rút ra tờ giấy A3 gấp làm bốn, bìa da nâu photocopy sắc nét, từng con chữ hiện lên rõ mồn một. Tôi đứng dậy, mở rộng tờ giấy, giơ lên ngang ngực.

Mẹ tôi khựng lại. Ly trà trên tay dì Lan dừng giữa không trung.

"Đây là cuốn sổ mẹ lập ngày mười lăm tháng Bảy, năm hai ngàn hai mươi hai." Tôi đọc chậm, rõ từng chữ. "Trang đầu tiên. Mẹ viết: 'Con gái tốt nghiệp. Mẹ cho con vay thời gian. Từ hôm nay, mỗi cuộc gọi, con trả mẹ mười lăm phút'."

Sân im phắc. Tiếng ve kêu ngoài hẻm bỗng rõ đến lạ.

"Trang thứ năm." Tôi lật tờ giấy. "Ngày ba tháng Tám. 'Con gọi hỏi thăm, mười lăm phút. Trừ vào quỹ.' Trang thứ mười hai. 'Con không gọi ba ngày. Phạt gấp đôi'."

"Cái đó là mẹ dạy con..." mẹ tôi bắt đầu.

"Trang hai mươi bảy." Tôi nói to hơn, cắt ngang. "Dòng này mẹ viết bằng mực đỏ. 'Thời gian chăm sóc con ốm: ba ngày. Quy đổi bảy mươi hai giờ'."

Tôi dừng lại.

Cả sân nhìn tôi. Bà nội chống gậy, lông mày nhíu lại.

"Mẹ ơi," tôi quay sang nhìn thẳng mẹ, "con ốm lần đó năm con mười bốn tuổi. Sốt xuất huyết. Ba ngày nằm ở nhà."

"Ừ thì..." mẹ tôi nói, giọng bắt đầu cao lên. "Mẹ chăm con ba ngày. Mẹ ghi lại đúng sự thật."

Tôi rút từ trong cặp ra một tấm ảnh A4 in màu. Tôi đưa cho bà nội trước.

"Bà xem giúp con tấm này."

Bà nội đeo kính, cầm tấm ảnh. Tay bà run nhẹ. Trong ảnh, một người đàn bà mặc áo tắm hoa đứng trên bãi cát trắng, sau lưng là biển xanh, tay giơ chữ V. Mặt trời trên đầu. Người đàn bà cười tươi, hàm răng trắng.

"Đây là..." bà nội nheo mắt.

"Đây là mẹ con." Tôi nói. "Chụp ngày mười hai tháng Ba, năm hai ngàn hai mươi ba. Bãi biển Mỹ Khê, Đà Nẵng. Con tìm được trong album ảnh Facebook của mẹ, mẹ để chế độ công khai, chưa xóa."

Dì Lan đứng dậy, bước lại gần bà nội nhìn tấm ảnh. Rồi dì quay sang mẹ tôi.

"Chị Hạnh... cái này là chị thật à?"

Mẹ tôi đứng bật dậy. Ghế gỗ kêu rít trên nền gạch.

"Ảnh cũ! Ảnh từ hồi nào! Con bé này nó đào bới..."

"Mẹ ơi." Tôi đặt tờ giấy A3 xuống bàn. "Ngày trong ảnh là ngày mười hai tháng Ba, đúng ba ngày mẹ ghi trong sổ là chăm con ốm. Con tra lịch sử Facebook, cái ảnh đăng ngày mười hai tháng Ba có người bình luận cùng ngày. Con in luôn phần bình luận đó ở mặt sau."

Tôi lật tấm ảnh lại. Mặt sau là bản in màn hình với dòng thời gian rõ ràng, những dòng chữ nhỏ li ti của bạn bè mẹ: "Chị Hạnh sướng nhé", "Đi Đà Nẵng không rủ em", "Mấy ngày đây chị".

Bà nội đặt tấm ảnh xuống bàn. Chậm. Rất chậm.

"Còn cái này." Tôi rút điện thoại, mở thư mục ghi âm. "Đoạn ghi âm bốn mươi bảy giây. Tháng trước, mẹ gọi cho con."

Tôi bấm phát.

Giọng mẹ tôi vang lên giữa sân, khô và the thé: "Mày nợ tao bốn trăm hai mươi giờ. Mày liệu hồn. Không trả thì đừng gọi tao là mẹ. Đồ bất hiếu."

Tôi bấm dừng.

Trong bốn mươi bảy giây đó, mười hai người ngồi im như tượng. Dì Lan há miệng, chưa kịp ngậm. Bà cô bên trái đặt ly trà xuống, tay che miệng. Bà nội nhìn mẹ tôi, cặp mắt già nheo lại, như đang nhìn một người xa lạ.

Mẹ tôi đứng giữa sân.

Mặt bà từ hồng chuyển sang tái. Hai bên thái dương nổi gân xanh. Bàn tay bà nắm chặt mép áo, các đốt ngón tay trắng nhợt ra. Bà há miệng, rồi ngậm lại. Rồi lại há.

"Con... con dựng chuyện." Giọng bà khàn đi, mất cái ngọt ngào thường ngày. "Cái ảnh đó... mẹ đi với hội phụ nữ... mẹ..."

"Mẹ ơi." Tôi nói, giọng tôi nhẹ. "Hôm đó con sốt bốn mươi độ. Con tự nấu mì gói. Con nhớ vì con làm đổ nước sôi lên chân, bỏng một vệt dài. Đến giờ vẫn còn sẹo." Tôi chỉ xuống cổ chân mình. "Mẹ có muốn xem không?"

Không ai nói gì.

Bà nội từ từ ngồi xuống. Cái gậy gõ xuống nền gạch một tiếng khô khốc.

"Con Hạnh." Bà nội nói. Chỉ hai chữ. Nhưng giọng bà khác hẳn lúc đầu — không còn cái uy quyền của người bề trên phán xét, mà là giọng của một người vừa nhìn thấy thứ mình không muốn tin.

Mẹ tôi quay phắt sang bà nội. "Mẹ! Mẹ đừng nghe nó! Nó lập băng nhóm với cái thằng luật sư kia để hại con! Nó..."

"Ba trăm sáu mươi lăm ngày một năm," tôi nói, cắt ngang, "mẹ ghi vào sổ từng ngày con không gọi. Mẹ ghi cả những ngày con đi làm về muộn, mệt không gọi được. Mẹ ghi cả ngày giỗ bố con, con buồn không muốn nói chuyện, mẹ vẫn ghi 'con nợ mẹ mười lăm phút'."

Tôi lật trang cuối cùng của tờ A3.

"Đây là trang bốn mươi tám. Dòng cuối. Mẹ viết: 'Tổng nợ đến ngày hôm nay: bốn trăm hai mươi giờ. Nếu con không trả, mẹ sẽ đọc sổ này trước cả họ, để cả họ biết con là đứa con bất hiếu'."

Tôi gấp tờ giấy lại, đặt xuống bàn và vuốt phẳng nếp gấp.

"Con không muốn bị đọc trước cả họ, nên con đọc trước. Cả nhà đã nghe rồi."

Dì Lan lùi lại một bước, va vào cái ghế đẩu, suýt ngã. Bà cô bên trái đã rút điện thoại ra, tôi thấy màn hình sáng lên — đang quay. Một người cô khác thì cúi gằm mặt, hai tay bấu vào nhau.

Mẹ tôi đứng sững. Bà nhìn tôi, nhìn cuốn sổ photo, nhìn tấm ảnh, nhìn cái điện thoại trên tay tôi. Rồi bà nhìn cả sân — mười một người đang nhìn bà.

Bà há miệng định nói nhưng không thành tiếng. Bà nuốt nước bọt, cổ họng nhô lên rồi hạ xuống. Bàn tay bà run, run thật, không phải vì giận — mà vì cái sân gạch này đang sụp xuống dưới chân bà.

Tôi lấy từ trong cặp ra tờ giấy cuối cùng.

Một tờ A4 trắng. Trên cùng in dòng chữ: "ĐƠN ĐỀ NGHỊ CHẤM DỨT QUAN HỆ MẸ CON". Dưới là vài dòng ngắn, chỗ ký tên để trống.

Tôi đặt tờ giấy lên bàn, cạnh cuốn sổ photo. Rút từ túi áo ra một cây bút bi, đặt xuống cạnh tờ giấy.

"Con xin trả hết." Tôi nói. "Bốn trăm hai mươi giờ. Con không trả bằng cách gọi điện nữa. Con trả bằng cách này. Mời mẹ ký."

Cả sân nín thở.

Mẹ tôi nhìn tờ giấy. Nhìn rất lâu. Rồi bà ngẩng lên, và khuôn mặt bà lúc đó — tôi sẽ nhớ đến hết đời — không còn là gương mặt người mẹ khổ hạnh, không còn là gương mặt người đàn bà đáng thương. Đó là gương mặt của một con người bị lột trần giữa chợ.

Bà chụp lấy tờ giấy, vò nát, ném xuống đất.

"Mày..." Bà thở dốc. "Mày là đồ vô ơn! Tao nuôi mày từ trong bụng, tao chắt chiu từng đồng, tao..."

"Con biết." Tôi cúi xuống, nhặt tờ giấy vò, vuốt lại. "Mẹ chắt chiu lắm. Mẹ chắt chiu cả thời gian của con."

"RA KHỎI NHÀ TAO!" Bà gào lên. Giọng bà vỡ ra, the thé, chói cả tai. "Mày không phải con tao! Đi! Đi ngay!"

Tôi gấp tờ giấy, bỏ vào cặp. Gấp cuốn sổ photo, bỏ vào cặp. Cất điện thoại.

Tôi nhìn bà nội. Bà ngồi bất động, mắt nhìn xuống mâm trầu, không nhìn tôi, cũng không nhìn mẹ tôi. Bà già rồi, không nói được gì nữa.

Tôi nhìn dì Lan. Dì quay mặt đi.

Tôi xách cặp, bước ra cổng.

Đến đầu hẻm, tôi dừng lại. Khang đang đứng ở quán nước, hai tay đút túi, mắt nhìn về phía tôi. Anh không hỏi gì, chỉ đưa tôi cái nón bảo hiểm.

Sau lưng tôi, trong sân gạch đỏ, giọng mẹ tôi vẫn vọng ra, gào đến khản cả tiếng:

"Đồ vô ơn! Đồ vô ơn bạc nghĩa! Cả họ nhìn thấy chưa! Cả họ nhìn thấy con tao nó đối xử với tao thế nào!"

Nhưng cái giọng ấy... Tôi đứng ở đầu hẻm, nghe rõ từng chữ.

Nó run.

Run không phải vì giận. Run vì sợ.

Vì bà biết, từ hôm nay, cái sổ ấy không còn là vũ khí của bà nữa.

Và còn một chuyện tôi chưa nói với ai.

Cuốn sổ gốc — bà cất trong két sắt. Cái két bà mua chỉ để giấu một thứ. Nhưng bà quên mất: cái két ấy là do bố tôi để lại. Và bố tôi, trước khi mất, đã đưa tôi một chìa khóa dự phòng.

Tôi cất nó trong ngăn kéo suốt mười một năm.

Đêm nay, tôi sẽ mở cái két đó.