Lần thứ sáu

Cô nhân viên tại một cửa vốn nổi tiếng với câu cửa miệng “hết mẫu đơn” mỗi khi có người đến hỏi giấy tờ, vậy mà đến lần thứ sáu tôi đến, cô ta lại tươi cười đưa tôi tờ khai mới tinh, bảo: “Lần này chú nhớ điền đủ nhé.”

Tôi cầm lấy tờ giấy. Nó mỏng, mới và còn thơm mùi mực in. Trên mặt bàn tiếp dân trước mặt tôi, ngăn kéo của cô ta vẫn hé mở. Bên trong xếp một xấp mẫu đơn dày cộp, ai cũng có thể nhìn thấy.

Tôi nhìn cô ta. Cô ta nhìn lại tôi. Một giây trôi qua, cô ta kéo ngăn kéo đóng lại với một tiếng “cạch” khô khốc.

“Chú Hùng điền đi, lần này đủ hết rồi.”

Đến lần thứ bảy, tôi không cầm tờ khai mới. Tôi cầm tờ khai cũ đã nộp từ hai tháng trước, lật mặt sau ra giữa quầy tiếp dân. Cả hàng người đang chờ đợi bỗng im phăng phắc khi nhìn thấy con dấu đỏ “đã nhận đủ” cùng chữ ký của chính cô ta.

Lúc đó, tôi mới hiểu vì sao sáu lần trước mình đều ra về tay không.

…

Nhưng để tôi kể lại từ đầu.

Hai tháng trước, lần đầu tiên tôi bước chân đến phường Vĩnh Hòa, trời mới hơn tám giờ sáng mà quầy tiếp dân đã đông nghẹt người. Tôi xếp hàng ở vị trí thứ mười bảy. Trong túi tôi có đầy đủ giấy tờ: giấy khai tử của thằng Sơn, sổ hộ khẩu của bà Thảo, giấy xác nhận của đơn vị cũ và đơn đề nghị chi trả trợ cấp một lần trị giá 18 triệu đồng.

Mười tám triệu. Không phải số tiền làm ai giàu lên được.

Nhưng với bà Thảo, đó là tiền thờ chồng, là tiền nuôi đứa con đang học lớp chín.

Tôi đứng trước quầy. Cô ta ngẩng lên, mắt dừng lại trên mặt tôi một giây rồi nhìn xuống.

“Hết mẫu đơn rồi chú ạ.”

“Cô cho tôi xin tờ khai trống, tôi tự điền cũng được.”

“Đã bảo hết là hết. Chú ra tiệm photo Minh Phát ngoài kia, cách đây hai cây số, cô chỉ chỗ cho. Họ có mẫu, phô tô xong rồi mang vào đây.”

Tôi nhìn cái ngăn kéo sau tay cô ta. Nó hở ra một khoảng, đủ để thấy rõ xấp giấy trắng bên trong.

Tôi không nói gì. Tôi ra tiệm Minh Phát thật. Hai cây số, trời nắng, tôi đi bộ vì không mang xe. Ông chủ tiệm photo xong lấy tôi mười lăm nghìn, còn dặn thêm: “Chú lên gặp cô Hạnh hả? Cô đó khó lắm, chú chuẩn bị tinh thần.”

Lần hai, cô ta bảo tờ khai thiếu chữ ký của người làm chứng.

Lần ba, cô ta bảo phải có thêm bản sao công chứng giấy khai sinh của con bà Thảo. Tôi lại ra Minh Phát. Tôi lại đi bộ về.

Lần bốn, cô ta lại bảo hết mẫu đơn.

Lần năm, tôi đến lúc bốn giờ chiều, cô ta bảo: “Hết giờ tiếp dân rồi chú ơi, sáng mai lại lên.”

Năm lần. Mỗi lần tôi ra về, bà Thảo đều ra tận cổng hỏi. Tôi chỉ lắc đầu. Bà ấy không dám hỏi thêm, chỉ đứng đó nhìn theo, hai tay vò vò cái tạp dề đã bạc màu.

Đến lần thứ sáu, tôi chuẩn bị kỹ lưỡng mọi thứ. Tôi photo ba bộ, công chứng hai bản, và mang theo cả bút bi riêng vì lần trước cô ta bảo bút của phường hết mực.

Tôi xếp hàng từ bảy giờ rưỡi. Tôi là người thứ tư.

Đến lượt tôi, cô Hạnh đẩy ghế đứng dậy. Cô ta mỉm cười — một nụ cười tôi chưa từng thấy ở cô ta suốt hai tháng qua.

“Chú Hùng lên rồi hả chú. Chú qua cửa bên kia ngồi đợi chút, em xử lý xong hai hồ sơ này là ra làm cho chú.”

Cửa bên kia là cửa sau, chỗ dành cho người quen.

Tôi ngồi ở chỗ người lạ chờ đợi.

Mười lăm phút sau, cô ta bước ra, trên tay cầm một tờ khai. Mới. Phẳng. Trắng.

“Đây, chú điền đi. Lần này nhớ điền đủ nhé, đừng để thiếu nữa em mất công.”

Tôi nhận lấy tờ giấy. Tôi nhìn mặt trước. Tờ khai đề nghị hưởng trợ cấp một lần. Đúng mẫu. Tôi lật mặt sau.

Trắng tinh.

Tôi gấp đôi tờ giấy, nhét vào túi áo ngực rồi đứng dậy đi về.

“Ơ chú, chú không điền luôn hả?”

“Để tôi về nhà điền cho cẩn thận.”

Cô ta cười. “Vâng, chú điền đủ vào nhé, ký cả mặt sau nữa.”

Tôi gật đầu. Ra đến cổng phường, chú Bảy đang ngồi trước bậc thềm, tay cầm chiếc chén trà nguội. Chú nhìn tôi, nhìn cái túi áo ngực của tôi, rồi nói một câu tưởng như vô tình:

“Chú Hùng à. Có mấy cái giấy tờ nộp rồi, người ta cầm lại, đừng vứt đi. Để trong nhà, lâu lâu lục lại xem.”

Tôi dừng lại nhìn chú. Chú Bảy không nói thêm, chỉ cúi xuống thổi nhẹ vào chiếc chén đã nguội từ lâu.

Tôi đi bộ về nhà. Trên đường, tôi cứ suy nghĩ mãi về câu nói đó. Mấy cái giấy tờ nộp rồi. Lục lại xem.

Về tới nhà, tôi lấy cái cặp da cũ — cái cặp tôi mang từ hồi còn quân ngũ — đặt lên bàn. Bên trong là cả một xấp hồ sơ tôi gom góp suốt hai tháng qua. Tờ khai lần một. Bản photo lần hai. Giấy hẹn lần ba. Cái gì tôi cũng giữ, vì hồi trong quân ngũ tôi học được một điều: giấy tờ là bằng chứng, mà bằng chứng thì không bao giờ được vứt bỏ.

Tôi lật từng tờ. Tờ khai nộp lần đầu, cách đây đúng hai tháng. Tôi nhớ rõ nó. Hôm đó cô Hạnh cầm lấy, gõ gõ ngón tay lên mặt giấy, bảo: “Để đó em kiểm tra”, rồi nhét vào chồng hồ sơ trên bàn. Tôi về. Hôm sau lên, cô ta bảo “thiếu tờ khai”.

Tờ khai đó giờ nằm trong tay tôi. Vẫn là tờ giấy tôi điền hôm ấy, nét chữ tôi còn nhận ra, mực xanh tôi dùng để ký.

Nhưng có một điểm lạ. Mặt sau tờ giấy có một vết gấp. Không phải vết gấp đôi thông thường, mà là vết gấp của ai đó gấp lại làm tư rồi mở ra, để lại bốn đường chéo nhau.

Tôi lật mặt sau tờ giấy ra dưới ánh đèn bàn.

Và tôi thấy nó.

Một con dấu đỏ. Vuông. Đóng ngay giữa mặt sau tờ khai, đè lên cả nét chữ tôi viết. Trên con dấu, bốn chữ: “ĐÃ NHẬN ĐỦ”.

Bên dưới con dấu là một chữ ký nguệch ngoạc. Tôi nhìn kỹ. Tôi đã nhìn chữ ký đó sáu lần trong hai tháng qua, mỗi lần cô ta ký nhận hồ sơ cho tôi. Nét chữ nghiêng, cái móc câu ở cuối chữ H, cái gạch ngang vắt chéo qua.

Chữ ký của Hạnh.

Tôi ngồi im. Cái quạt trừng quay trên đầu kêu cót két. Ngoài ngõ có tiếng ai đó gọi nhau mua rau. Đồng hồ treo tường chỉ bảy giờ tối.

Tôi lật tờ giấy lại. Mặt trước vẫn là tờ khai trống. Mặt sau là con dấu đỏ, là chữ ký, là ngày tháng in nhỏ ở góc — cái ngày cách đây đúng hai tháng, cái ngày tôi nộp tờ khai lần đầu.

Nghĩa là hôm đó, ngay hôm tôi nộp, cô ta đã đóng dấu “đã nhận đủ” lên mặt sau tờ giấy của tôi. Nghĩa là khoản tiền đã được chi. Nghĩa là cô ta đã ký nhận.

Còn bà Thảo thì chưa nhận được một đồng nào.

Tôi ngồi đó rất lâu. Tôi nghĩ tới sáu lần đi về. Tôi nghĩ tới hai cây số đi bộ ra tiệm Minh Phát. Tôi nghĩ tới cái ngăn kéo đầy mẫu in sẵn. Tôi nghĩ tới câu “lần này nhớ điền đủ nhé” nói với một nụ cười.

Cô ta không cần tôi điền tờ khai mới. Cô ta chỉ cần tôi tiếp tục điền, tiếp tục nộp, tiếp tục tin rằng hồ sơ còn thiếu. Càng nhiều lần tôi lên, càng nhiều tờ giấy tôi ký, càng nhiều thứ cô ta có thể nhét vào chồng hồ sơ của mình.

Tôi gấp tờ giấy lại theo đúng bốn nếp gấp cũ. Tôi đặt nó lên bàn, vuốt phẳng.

Rồi tôi mở cặp, lấy ra một tờ giấy khác. Tờ khai mới tinh cô ta đưa tôi sáng nay. Tôi lật mặt sau nó. Trắng. Chưa có gì. Tôi gấp đôi, cất vào ngăn kéo bàn.

Còn tờ giấy cũ — tờ có con dấu đỏ — tôi cầm lên, nhìn lại lần nữa. Ngày tháng. Con dấu. Chữ ký.

Tôi không gọi cho ai. Không nhắn cho bà Thảo. Không lên phường làm ầm.

Tôi chỉ lẳng lặng gấp tờ giấy, cất vào túi áo ngực, cái túi bên trái, ngay trên tim.